ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی - شماره ۱۲۵

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ۱۲۵ – شهریور ۱۴۰۱

در شماره ۱۲۵ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

◄تکنولوژی‏‌های حکم‏رانی امنیت در عهدنامه مالک اشتر/ فرزاد پورسعید
مقاله حاضر بر آن است که برخی از توصیه‌‏ها و اندرزهای امیرالمؤمنین، حضرت علی(ع) در عهدنامه مالک اشتر را می‌‏توان توصیه‌‏هایی در راستای صورت‏‌بندی یا مفصل‏‌بندی نوعی حکم‏رانی امنیت دانست که برآمده از بینش علوی در چارچوب آموزه‌‏های اسلامی است. این توصیه‏‌ها را همچنین می‌‏توان با عنوان فناوری‌‏ها یا تکنولوژی‏‌های حکم‏رانی نام‏گذاری کرد. به بیان دیگر، این توصیه‌‏ها عموماً نه دستورات صرف در قالب اوامر و نواهی برای اعمال اراده مستقیم حکومت بر مردم بلکه شامل نوعی ابتکارها و سازوکارها یا تکنیک‌‏هاست که در قلمروهای حکم‏رانی به گونه‌‏ای غیر مستقیم و نامرئی یا رؤیت‏‌ناپذیر جای‏‌دهی و نهادینه می‌‏شوند تا امور جامعه، از جمله امر امنیت را بر مبنای الگو یا گفتمانی خاص، تنسیق و تنظیم کنند.
تصویب قانون پدافند غیرعامل در مجلس شورای اسلامی: الزامات و پیش‌بینی‌ها/ امین پرتو
مجلس شورای اسلامی در تیرماه سال جاری اقدام به تصویب قانون پدافند غیرعامل به‌صورت یک ماده واحده قانونی و چهار تبصره همراه آن نموده است. به نظر می‏آید علت این ایجاز در تصویب به شکل ماده واحده، واگذار کردن جزئیات مربوط به عملکرد سازمان پدافند غیرعامل بر عهده اساسنامه آن است. در حقیقت چنین به نظر می‏آید که مجلس با ایجاز مزبور، قصد داشته تا این سازمان را در ایفای وظایف خود به شکل صرفاً نهادی نظامی و تابع سلسله‌مراتب تحت نظر فرماندهی کل قوا ببیند. نگاهی به تاریخچه عملکرد سازمان مزبور، نوع نگاه مجلس در ماده واحده مزبور و تبصره‏های همپیوند و نیز ماهیت تهدیدات امنیتی جدید که در متن قانون هم به آن اشاره شده، دربردارنده الزاماتی است که مدیریت مطلوب‏تر امنیت ملی ناگزیر از توجه به آن است تا اولاً موازی‏کاری و ثانیاً خودداری از پذیرفتن مسئولیت به مانعی در برابر ایفای مسئولیت مؤثر و مفید سازمان پدافند غیرعامل بدل نشود. الزاماتی که نیازمند بازاندیشی نسبت به برخی مفروضات امنیتی و مدیریتی و نیز آموختن از تجربیات پدافند غیرعامل کشور در مدت‌زمان بیش از یک دهه گذشته است.
◄تأملی در شاخص‏‌های خشونت در ایران: وضعیت، زمینه‌‏ها و توصیه‏‌ها/ سعید صادقی جقه
زندگی در جامعه‌‏ای عاری از خشونت از جمله مهم‌ترین مؤلفه‌های امنیت انسانی به شمار می‏‌رود. امنیت روانی جامعه، نه به‌‏عنوان یک موضوع بهداشتی و درمانی، بلکه به‌‏عنوان مسئله‏‌ای سیاسی و امنیتی هم مورد توجه است؛ چراکه، پیامدهای وضعیت نامطلوب روحی و روانی، به خود افراد محدود نمی‌‏ماند و شهروندان را به اختلال در کارکردهای اجتماعی وا می‏دارد. از سوی دیگر، آن‌ها را در مقابل امواج تحریف و جعل رسانه‏ای و نفوذهای اطلاعاتی بدون دفاع رها می‌‏سازد. نوشتار حاضر با بررسی وضعیت شاخص خشم در جامعه ایرانی، زمینه‏‌های کاهش تاب‏آوری روانی جامعه را بررسی کرده و راهکارهایی برای بهبود امنیت روانی جامعه و کنترل رفتارهای خشونت‏‌بار ارائه می‌‏کند.
اتهام تروریسم: برسازی تفسیری و امنیت ملی/ علیرضا رحیمی
حمله به سلمان رشدی با سلاح سرد یکی از مهم‏ترین رویدادهای ماه گذشته بود که واکنش‌های فراوانی را در میان رسانه‏ها، سیاستمداران و کنش‏گران اجتماعی برانگیخت. در میانه این واکنش‌‏های گوناگون و سخت ناهم‏سو، تلاش برای پیوند دادن این حمله و کارگزار آن با جمهوری اسلامی ایران یکی از برجسته‏ترین سوگیری‏ها بودکه از سوی برخی سیاستمداران و رسانه‏های غربی، نیروها و رسانه‌‏های فارسی زبان مخالف با جمهوری اسلامی و برخی نیروهای درون ایران – با انگیزه‏‌های ناهم‏سان، رواج داده شد. در آستانه این رویداد نیز وزارت دادگستری ایالات متحده آمریکا بیانیه‏‌ای درباره تلاش یک عضو سپاه پاسداران ایران برای ترور برخی مقام‏‌های دولت پیشین ایالات متحده آمریکا انتشار داد و گزارشی هم درباره بازداشت فردی مسلح در برابر خانه یکی از کنش‏گران خواهان براندازی حکومت کنونی در ایران توسط پاره‏ای از رسانه‌‏های این کشور بازتاب داده شد. گزارش زیر در کنار اشاره به دیدگاه‌‏های گوناگون درباره این رویدادها، پیامدهای امنیتی و سیاسی کنش‏های هم‌‏پیوند با آنها را بررسی کرده و پیشنهادهایی را طرح کرده است.
◄قدرت هوش مصنوعی: از امنیت داخلی تا جنگ خارجی/ شهاب دلیلی
رصد پیشرفت‌های تکنولوژی در دو دهه اخیر نشان دهنده آن است که قدرت‌های بزرگ توانسته‌اند با بهره‌برداری از فناوری‌های نوپدید، بهره‌وری اقتصادی، کارآمدی مدیریتی و قدرت نظامی خود را افزایش داده و توان بیش‌تری برای تأمین امنیت و برقرار نمودن رفاه عمومی شهروندان خود داشته باشد. این گزارش به تأثیر واقعی هوش مصنوعی بر ارتقای توان مدیریتی و خط‌مشی‌گذاری اختصاص دارد و تلاش دارد نشان دهد که دست‌یابی سیاستگذار به این فناوری و بهره‌برداری از آن در امر سیاستگذاری، او را توانمندتر از گذشته می‌کند.
◄یکسالگی سیاست همسایگی دولت سیزدهم؛ دستاوردها و نتایج/ یاسر نورعلی‌وند
دولت سیزدهم با ریاست سید ابراهیم رئیسی اولویت اصلی راهبردی خود در حوزه سیاست خارجی را تقویت روابط با همسایگان در چارچوب سیاست همسایگی عنوان کرده است. با توجه به اهمیت و جایگاه راهبردی این سیاست در سیاست خارجی دولت سیزدهم، گزارش حاضر به مناسبت یک‌سالگی دولت، به ارزیابی این سیاست و دستاوردها و نتایج آن در یک سال گذشته می‌پردازد.
◄آخرین دور مذاکرات هسته‌ای ایران و چشم‌اندازهای پیش رو/ عبداله قنبرلو
پس از پایان آخرین دور گفت‌وگوهای احیای برجام در مرداد ماه، پیتر استانو، سخنگوی سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا طی اظهاراتی در تکرار موضع جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا از ایران و آمریکا خواست درباره پیش‌نویس توافق که به نظر وی دربردارنده بهترین پیشنهاد ممکن برای طرف‌های مذاکره است، تصمیم سیاسی سریع بگیرند. وی توضیح داد که هر آنچه امکان مذاکره داشته، در نسخه نهایی متن گنجانده شده و اکنون طرف‌های اصلی مذاکره باید تصمیم بگیرند که موافق پیش‌نویس هستند یا نه. اگرچه ارائه این پیش‌نویس را لزوماً نمی‌توان به معنی پایان مذاکرات احیای برجام دانست، اما به نظر می‌رسد ایران برای تعیین تکلیف یکی از مهم‌ترین مسائل امنیتی خویش نیاز به تصمیم‌گیری در زمان کوتاه دارد.
◄جایگاه سلاح هسته‌ای در استراتژی بازدارندگی ایران/ عبدالرسول دیوسالار
حدود دو دهه است که پروندۀ هسته‌ای ایران تبدیل به مهم‌ترین مناقشۀ بین ایران و کشورهای غربی شده است. در این مناقشه کشورهای غربی همواره به اهداف فعالیت‌های هسته‌ای ایران مشکوک بوده‌اند و ایران پیوسته تأکید داشته که برنامۀ هسته‌ای‌اش کاملاً صلح‌آمیز است و ساخت سلاح هسته‌ای را چه از نظر شرعی و چه اخلاقی جایز نمی‌داند. فتوای رهبر معظم انقلاب، آیت‌الله خامنه‌ای مبنی بر ممنوعیت ساخت و کاربرد این سلاح‌ها بارزترین نمود این دیدگاه جمهوری اسلامی ایران است. در این نوشتار تلاش می‌کنیم نشان دهیم که علاوه بر ادلۀ شرعی و اخلاقی در مورد عدم جواز ساخت سلاح هسته‌ای، از نظر مطالعات راهبردی، بازدارندگی هسته‌ای نمی‌تواند جایگاهی در استراتژی دفاعی و دکترین امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.
◄قتل هدفمند ایمن الظواهری و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی/ فرزاد پورسعید
ایمن الظواهری، سرکرده ۷۱ ساله القاعده صبح روز یکشنبه ۹ مرداد به وقت کابل در خانه یکی از دستیاران ارشد رهبر طالبان هدف حمله پهپادهای آمریکایی قرار گرفت و به قتل رسید. در گزارش حاضر، ضمن تبیین اهمیت راهبردی قتل الظواهری در چارچوب معادلات قدرت و امنیت در صحنه افغانستان، به پیامدهای احتمالی آن برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و بایسته‏های مواجهه با آن می‏پردازیم.
تهدیدات نوظهور جهانی و ضرورت توجه به «امنیت تعاونی»/ همت ایمانی
هنوز بسیاری از دولت‌ها به‌خصوص در کشورهای در حال توسعه در بحث امنیت همچنان به متغیر قدرت نظامی توجه بیشتری دارند و به دیگر متغیرها به‌خصوص مسائل علمی، فناورانه و زیست‌محیطی کمتر توجه می‌کنند. در این نوشتار بر آن هستیم تا ضمن بررسی «تهدیدات نوظهور»، به ضرورت بازاندیشی در مفهوم «امنیت بین‌الملل» و ضرورت توجه به مفهوم «امنیت تعاونی» در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بپردازیم.
◄نگاه دیگران: تحول در نظم جهانی و بایسته‌های آن برای منافع ملی ایران/ همت ایمانی
موقعیت استراتژیکی و ژئوپلیتیکی منحصربه‌فرد ایران به‌گونه‌ای است که به‌نوعی با امنیت و منافع همه قدرت‌های بزرگ گره خورده و این مسئله بر امنیت ملی کشور ما تأثیر جدی دارد. از طرفی امنیت ملی ایران مثل هر کشور دیگری به شدت متأثر از نظم حاکم بر نظام بین‌الملل و الزامات ناشی از آن است. بنابراین در راستای تأمین امنیت ملی، نمی‌توان تحولات مربوط به نظم جهانی را نادیده گرفت. در اینجا به بررسی دیدگاه‌های برخی از اندیشکده‌های تأثیرگذار بر روند تصمیم‌سازی سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ به خصوص امریکا در ارتباط با مسئله «نظم جهانی»۱ می‌پردازیم و نهایتاً براساس یافته‌های این رویکردها و با در نظر گرفتن موقعیت ایران، توصیه‌هایی به تصمیم‌گیران سیاست خارجی ارائه می‌شود.
◄نگاه دیگران: آموزش عالی و امنیت ملی نویسنده/ باب کری (ترجمه‌ی فاطمه پورحسینی‌صفت)
امروزه آموزش عالی در سطوح مختلف با چالش مواجه است. وزارت آموزش ایالات متحده، در پاسخ به نگرانی‏‌های عمومی در خصوص هزینه‏‌های سنگین و میزان اندک فارغ‏التحصیلان، کمیسیون آینده آموزش عالی را تشکیل داد. گزارش این کمیسیون، خواهان ارزیابی و پاسخگویی بیشتر از جانب کالج‏‌ها و دانشگاه‏‌های کشور است. همچنین مردم آمریکا به‏طور فزاینده‏‏ای درباره مزایای بسیاری از تحقیقات دانشگاهی بدبین هستند و اغلب پیشرفت فناورانه را تهدیدی برای مشاغل می‏بینند. علاوه‏بر این والدین نگرانند که در ازایِ هزینه‏های بسیار سنگین کالج چه چیزی عاید فرزندانشان خواهد شد. در این نوشته، سناتور باب کری، رئیس فعلی دانشگاه نیو اسکول، نشان می‌دهد که آموزش عالی آمریکا سهم سترگی در امنیت ملی آمریکا دارد. کری با تکیه بر تجربۀ گسترده‏اش، ازجمله عضویت هشت‏‌ساله‏ در کمیتۀ اطلاعاتی منتخب سنای ایالات متحده و عضویت در کمیسیون ۱۱ سپتامبر، از رؤسای کالج‏‌ها و دانشگاه‌‏ها می‏‌خواهد تا با تأکید بر نقش حیاتی نهادهایشان در ارتقای امنیت ملی‏، به مقابله با چالش‏‌هایی بپردازند که امروزه با آن مواجه‏‌اند.

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی - شماره ۱۲۴

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ۱۲۴ – مرداد ۱۴۰۱

در شماره ۱۲۴ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

پنج تله شناختی در تحلیل راهبردی/ فرزاد پورسعید
نوشتار حاضر در چارچوب علل معرفت‌شناختی غافل‌گیری و شکست راهبردی، به معرفی و تبیین پنج تله شناختی در فرآیند تدوین تحلیل راهبردی می‌پردازد که به ترتیب عبارت‌اند از محاسبه نادرست نیات و اراده دیگر بازیگران، غفلت از محاسبه پیامد ناخواسته تصمیم، غفلت از ویژگی‌های شخصیتی تصمیم‌گیر، نادیده‌انگاری یا محدودسازی مخالف و غفلت از تصویر کلی یا سطح کلان تحلیل.


جامعه اخلاقی و جامعه امن/ مختار نوری
از مقوله «امنیت» همواره به عنوان یکی از غایات اصلی در زندگی سیاسی بشر یاد شده است. اگرچه تبارشناسی امنیت ملی را تا اوایل عصر مدرن و آغاز شیوه‌های جدید حکمرانی در قالب دولت-ملت‌های جدید به عقب می‌برند، اما باید گفت که شروع مطالعه علمی این مفهوم پس از جنگ‌های جهانی گسترش یافت. رفته‌رفته متفکران مختلفی در جهان معاصر به موضوع امنیت توجه نشان دادند که ماحصل توجه آنها شکل‌گیری حوزه مطالعاتی جدیدی با عنوان «مطالعات امنیتی» بوده است. آنچه بدیهی است اینکه امنیت هر جامعه‌ای بر اثر عوامل مختلفی در معرض آسیب و چالش قرار می‌گیرد. تهدیدات نظامی ملموس‌ترین نوع تهدیدات به شمار می‌آیند که می‌تواند امنیت دولت‌ها، جامعه و شهروندان را به خطر اندازند. اما این نوع نگاه محدود به امنیت، بعدها با کوشش‌های فکری متفکران «مکتب کپنهاگ» با چالش مواجه گردید و بر ضرورت نگاه‌های موسع به مقوله امنیت تأکید شد. بنابراین، در نتیجه ظهور چنین نگرش‌های جدیدی می‌توانیم بگوییم امنیت یک جامعه می‌تواند بر اثر عوامل مختلف نظامی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و زیست‌محیطی تهدید شود. جامعه ایران نیز از این نوع تحولات و پویایی‌های فکری در حوزه امنیت‌پژوهی منفک نیست و به نظر می‌رسد که علاوه بر تهدیدات نظامی، تهدیدات دیگری جامعه ما را با آسیب و بحران مواجه ساخته است. در میان عوامل و چالش‌های مختلفی که امروز جامعه ایران را با بحران مواجه ساخته است، نوشتار حاضر تلاش دارد تا به بررسی «چالش‌های اخلاقی» بپردازد. چنین بحثی را می‌توان ذیل رابطه «اخلاق و امنیت» صورتبندی کرد، موضوعی مغفول‌مانده که توجه به آن از هر جهت راهبردی و ضروری است.


بایسته‌های رفتاری کارگزاران تأمین نظم و امنیت/ سعید صادقی‌جقه
شرایط خاص اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران، زمینه کاهش آستانه تحمل جامعه را فراهم کرده و اهمیت رفتار حرفه‌ای کارگزاران تأمین نظم و امنیت را دوچندان کرده است. انجام وظیفه حافظان نظم و امنیت ازاین‌رو مهم است که این‏گونه نهادها هم‌زمان با برخورد مقتدرانه با مجرمان و متخلفان، باید اعتماد شهروندان را نیز حفظ کرده و به‌عنوان پناهگاه امن آنان باقی بمانند. نوشتار حاضر ضمن مرور برخی گزارش‏ها درباره مواجهات چالش‏برانگیز نیروهای انتظامی با شهروندان، توصیه‏های راهبردی برای انجام وظیفه خادمان نظم و امنیت کشور پیشنهاد می‏‌کند.


دلالت‌ها و پیامدهای ارتحال علما و مراجع تقلید/ پیمان حسنی
حوزه علمیه، مراجع تقلید و علمای دینی، از دیرباز نقش مهمی در حیات سیاسی و اجتماعی ایران ایفا کرده‌اند. کنشگری این بازیگران در بحران‌ها و مسائل مختلف داخلی و خارجی همواره عنصری تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز بوده است. این یادداشت از یک‌سو مرور کوتاهی بر دلالت‌ها و پیامدهای ارتحال مراجع و علما دارد و از سوی دیگر چالش‌های ظهور علما و مراجع جدید را مخصوصاً بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بررسی خواهد کرد.


بازتاب رویکرد هیدروپلیتیک طالبان در امنیت آبی جنوب خاوری ایران/ مراد کاویانی‌راد
کم‌آبی بخشی از سرشت جغرافیایی سرزمین ایران است که به هر میزان رو به خاور کشور می‌رود نمود و بازتاب بیشتری می‌یابد. امنیت آبی منطقه خشک و کم‌بارش جنوب خاوری ایران پیوند سرراستی با رودهای برون‌مرزی با خاستگاه کشور افغانستان دارد. طی چندین دهه گذشته رویکرد غالب قلمروداران افغانستان جدای از نگرش سیاسی و ایدئولوژیک حاکم، محدودسازی منابع آب ورودی به ایران به‌رغم تأکید بر حق‌آبه ایران و گفتگو با کارگزاران کشورمان بر سر آوردِ این رودها بوده است؛ سیاست محدودسازی که به نظر می‌رسد سرِ بازایستادن ندارد و در دوره طالبان نیز ماندگار خواهد بود. نوشتار پیشِ رو بر آن است که بازتاب امروزی رویکرد هیدروپلیتیک طالبان حاکم بر افغانستان در امنیت آبی جنوب خاوری ایران را بررسی و واکاوی کند.


چشم‌انداز مناسبات طالبان با جمهوری اسلامی ایران/ سیدمحمد فیروزی
روابط ایران و افغانستان، محدود به مناسبات همسایگی نیست. این دو ملت، برخوردار از هزاران پیوند فرهنگی، تمدنی، تاریخی، اجتماعی، جغرافیایی و خویشاوندی نیز هستند. با این‌حال، روابط و مناسبات این دو کشور در طول تاریخ معاصر افغانستان (جدایی این دو کشور)، دارای فرازوفرودهایی بوده است. دوره اول حاکمیت طالبان (۱۳۷۵-۱۳۸۰ خورشیدی)، یکی‌از تاریک‌ترین و پرمناقشه‌ترین دوره‌ها در مناسبات رسمی دو کشور ثبت شده است. با بازگشت طالبان به قدرت سیاسی در افغانستان در سال ۱۴۰۰، مناسبات و تعاملات این دو کشور وارد فاز جدیدی از بیم‌ها و امیدها گردیده است. در این گزارش، با استفاده از روش آینده پژوهشی و با تحلیل لایه‌ای از واقعیت‌های موجود، تلاش گردیده که سناریوها و چشم‌اندازهای آینده در روابط و مناسبات طالبان با جمهوری اسلامی ایران ترسیم گردد. این گزارش، ضمن پرداختن به نقش جمهوری اسلامی در تحولات بیش از چهار دهه اخیر افغانستان و فضاها و نگرش‌های جانب افغانستان نسبت به ایران؛ چشم‌انداز روابط طالبان با جمهوری اسلامی ایران را در دو سطح فرصت‌ها و امکان‌های افزایش مناسبات و نیز تهدیدها و چالش‌ها در این مناسبات بررسی کرده است.


مدل روسی جنگ شناختی: مورد مداخله در انتخابات آمریکا/ امین پرتو
در این گزارش تلاش می‌شود ضمن تشریح مفهوم جنگ شناختی، به بررسی مدل روسی جنگ شناختی با تمرکز بر پروندهٔ مداخلهٔ روسیه در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال ۲۰۱۶ بپردازیم. از رهگذر بررسی این پرونده تلاش می‌کنیم برخی تاکتیک‌ها و ابزارهای مدل روسی جنگ شناختی را نشان دهیم.


راهبرد رژیم صهیونیستی در قبال جمهوری اسلامی ایران در بستر رویدادها و تحولات اخیر/ وحیده احمدی
این گزارش درصدد است ضمن بازتاب رویدادها و تحولات مهم در سطوح داخلی و خارجی رژیم صهیونیستی به بازخوانی راهبرد این رژیم در قبال جمهوری اسلامی بپردازد. ازاین‌رو، مشخصات راهبرد کنونی که این رژیم در چند سال گذشته علیه کشورمان به کار گرفته، تبیین شده و در ادامه به راهبرد کلان این رژیم و چگونگی نگاه به موضوع‌های کلیدی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در چارچوب این راهبرد کلان پرداخته خواهد شد.


مشارکت استراتژیک اتحادیه اروپا با شورای همکاری خلیج فارس؛ دلالت‌ها و پیامدهای راهبردی برای ایران/ یاسر نورعلی‌وند
همسو با تحولات شتابان منطقه‌ای و بین‌المللی، اتحادیه اروپا نیز از ابتدای سال ۱۴۰۱ به این سو گام‌های مهمی در راستای انعقاد مشارکت استراتژیک با شورای همکاری خلیج فارس برداشته که نمود عینی آن بیانیه مشترک نماینده عالی اتحادیه اروپا در سیاست خارجی و امور امنیتی و کمیسیون اروپا در ۲۸ اردیبهشت در مورد اهمیت، ضرورت و چارچوب مشارکت استراتژیک با خلیج فارس و جمع‌بندی شورای وزیران امور خارجه این اتحادیه در مورد این مشارکت استراتژیک در ۳۰ خرداد است. در این راستا، گزارش پیش رو به دنبال پاسخ به این پرسش‌های کلیدی است که دلایل حرکت اتحادیه اروپا به سمت مشارکت راهبردی با شورای همکاری خلیج فارس در مقطع فعلی چیست، این مشارکت چه محورها و اهدافی را دنبال می‌کند و دلالت‌های راهبردی آن برای ایران چیست.


تجربه‌نگاری راهبردی: مرگِ فهم: چگونه نظام آموزشی کنکور-محور داده را جایگزین دانش کرده است و چه می‌توان کرد؟/ سیدنوید کلهرودی
این نوشته روایتگر تلاشی چهارساله برای تدریس دروس فلسفه،‌ تاریخ، علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی در یک دبیرستان پسرانه و یک نیم سال تحصیلی در یک دبیرستان دخترانه در شهرستان ورامین است. نگارنده در این نوشته چهار ادعا دارد: اول آنکه باید میان داده و اطلاعات با دانش و آموختن تفاوت قائل شد و نادیده گرفتن این موضوع بزرگ‌ترین ضعف نظام آموزش‌وپرورش کشور است. دوم آنکه تداوم این نظام آموزشی با توجه به سطح و وضعیت کنونی دانش‌آموزان و عقاید آن‌ها در بلندمدت موجب خطرات امنیتی برای کشور می‌گردد و شکاف نسلی کنونی عملاً ما را با نوجوانانی روبرو ساخته است که ذره‌ای تعلق به نظام آموزشی و ارزش‌هایش ندارند و عملاً سبک زندگی آن‌ها در جهت عکس آن نظام در حرکت است. سومین نکته به نظام کنکور برمی‌گردد که عملاً در بلندمدت موجب گشته تا ما با نسلی کم‌سواد و عمدتاً بی‌سواد روبرو باشیم و خطر اساسی آنجاست که این افراد در دو دهه گذشته به دانشگاه‌ها نیز راه یافته‌اند و به‌تدریج در کسوت استاد و معلم نیز ظاهر می‌شوند؛ و در نهایت نکته چهارم پاسخ بدین سؤال است که چگونه می‌توان در چنین فضایی کنشی مفید داشت و تا حدی این فضا را تغییر داد و چطور می‌توان این وضعیت را از اساس تغییر داد.


نگاه دیگران: تحولات نوین منطقۀ خاورمیانه: ضرورت بازاندیشی در مفهوم «امنیت»/ همت ایمانی
این نوشتار به بررسی دیدگاه‌های اخیر برخی از اندیشکده‌های تأثیرگذار در فرایند تصمیم‌گیری ایالات متحده، اسرائیل و برخی کشورهای عربی مانند عربستان سعودی در ارتباط با تحولات منطقهٔ خاورمیانه می‌پردازد و سپس با توجه به تحولات نوین منطقه‌ای، پیشنهادهایی به تصمیم‌گیران سیاست خارجی ایران ارائه می‌کند.

اقتصاد سیاسی جهانی

اقتصاد سیاسی جهانی (ویراست دوم)

اقتصاد سیاسی بین‌المللی یا اقتصاد سیاسی جهانی در متن‌های متأخرتر، رشته‌ای است که در چهارچوب علوم اجتماعی به دنبال تحلیل و ارزیابی روابط بین‌الملل در ترکیب با اقتصاد سیاسی است. به عنوان یک حوزه بین‏رشته‌ای، پژوهشگران اقتصاد سیاسی بین‌المللی از نظریه‌های رشته‌های گوناگونی مانند علوم سیاسی، اقتصاد، جامعه شناسی، تاریخ و حتی مطالعات فرهنگی بهره می‌برند. مرزهای آکادمیک رشته اقتصاد سیاسی بین‌الملل به شدت انعطاف پذیر است و در هر یک از چهارچوب‌های معرفت شناختی، دیدگاه‌های متفاوتی درباره آن وجود دارد. البته به رغم تفاوت در دیدگاه‌ها، بیشتر پژوهشگران، اقتصاد سیاسی بین‌الملل را از یک سو، مطالعه روش‌هایی می‌دانند که نیروها و عوامل سیاسی (مانند دولت‌ها، نهادها، کنشگران فردی …) از طریق آنها به نظام تعاملات اقتصادی شکل می‌دهند و از سوی دیگر…

نویسنده: رابرت گیلپین
مترجم: مهدی میرمحمدی و دیگران
ناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی
نوبت چاپ: اول ۱۴۰۱
شمارگان: ۱۰۰
قیمت: ۱،۷۰۰،۰۰۰ریال
شابک: ۸-۱۴-۵۷۱۶-۶۲۲-۹۷۸

ماه نگار دیده بان امنیت ملی شماره ۱۲۳

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ‌۱۲۳ – تیر ۱۴۰۱

در شماره ۱۲۳ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

تورم و امنیت ملی در ایران: یک بررسی کوتاه / علیرضا رحیمی
گزارش زیر با نگرش به درهم‏تنیدگی گسترش گردهم‌‏آیی‏‌های اعتراضی صنفی و همگانی در ایران با افزایش بیش‌ازپیش نرخ تورم، به موضوع تهدیدهای برخاسته از فزون‏یابی قیمت‏‌ها برای امنیت ملی پرداخته است. نخست، ریشه‌های تورم در اقتصاد ایران بررسی شده‏‌اند، سپس پیامدهای تورم بر امنیت ملی بازشناسی شده و در پایان راهکارهای کارشناسان برای مهار تورم به نگرش درآمده‏‌اند.
سیاست رسوایی و امنیت ملی / مجتبی قلی‌پور
سیاست رسوایی از چند دهه پیش در سراسر جهان به نحو فزاینده‌ای در حال تبدیل به یک الگوی سیاست‌ورزی بوده است. این الگوی نامطلوب در جامعه امروز ایران نیز به دلایل مختلف جای پای خود را باز کرده و برخی آثار شوم خود را آشکار کرده است. برخی از علل و پیامدهای ظهور و گسترش این پدیده آسیب‌گونه جهانی هستند و برخی دیگر در شرایط خاص جامعه و سیاست ایران معنا می‌یابند. در این نوشتار تلاش می‌کنیم ضمن روشن کردن معنا و مفهوم سیاست رسوایی، به مهم‌ترین علل گسترش فزاینده این پدیده در ایران و برخی از پیامدهای احتمالی آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بپردازیم. در بخش پایانی توصیه‌هایی درباره نحوه مواجهه با این پدیده مطرح شده است.
گذار جامعه ایرانی از وضعیت جنبشی به وضعیت شورشی / فرزاد پورسعید
تداوم اعتراضاتی که از دی‌ماه ۱۳۹۶ به این سو در جامعه ایرانی رخ داده‌اند و کاهش فواصل زمانی آن‌ها از یک ‌سو و تنوع و پراکندگی اقشار مشارکت‌کننده و همچنین، رادیکال‌ترشدن شعارها و ساختارشکنانه‌شدن آن‌ها، از سوی دیگر، نشان می‌دهد جامعه ایرانی، شاهد حرکت از کنش غالب «جنبشی» به ‌سوی نوع جدیدی از کنش جمعی معترضانه است که می‌توان آن را «کنش شورشی» نامید. در مقاله حاضر به تبیین چیستی ماهیت این دو گونه کنش اعتراضی جمعی به مثابه دو مدل آرمانی کنش‌‏های جمعی خیابانی و چرایی و چگونگی گذار از کنش غالب جنبشی به کنش غالب شورشی در جامعه ایرانی خواهیم پرداخت.
«تهاجم ترکیبی» علیه جمهوری اسلامی ایران: ویژگی‌ها، پیامدها و شیوه مواجهه / سیدعلی مرندی
با پیچیده شدن مفهوم امنیت ملی، به تدریج نگاه تک‌ساحتی (با غلبه ماهیت نظامی) رنگ باخت و امنیت ملی به ماهیتی پیچیده و چند وجهی مبدل شد. در چنین موقعیتی است که مفهوم «جنگ ترکیبی» در ادبیات امنیتی و نظامی وارد شد. در جنگ ترکیبی صحنه نبرد با استفاده از ترکیبی از چندین ابزار متعارف و غیرمتعارف جنگی (دیپلماسی، جنگ اطلاعاتی و پروپاگاندا، حمایت از ناآرامی‌ها و شورش‌های محلی، نیروهای نامنظم و چریکی، نیروهای ویژه، جنگ اقتصادی و حمله‌های سایبری) مهیا گردیده است. همین مفهوم با نوعی تغییر در صورتبندی و بومی‌سازی آن در ادبیات رهبر انقلاب با عنوان «تهاجم ترکیبی» به کار رفته است. این نوشتار قصد دارد ضمن بازنمایی مفهوم «تهاجم ترکیبی»، به بررسی تهاجم ترکیبی علیه جمهوری اسلامی ایران بپردازد و در این راستا توصیه‌هایی راهبردی را به مسئولین ارائه کند.
فاجعه متروپل: درس‏‌هایی برای کارزار رسانه‏‌ای / سعید صادقی جقه
وضعیت افکار عمومی و بروز اعتراضات اجتماعی متعاقب ریزش یکی از برج‏‌های متروپل آبادان بیانگر کاستی‌‏هایی در فضایی رسانه‏‌ای کشور بود. با اینکه فاجعه مذکور به‏‌صورت مناسبی مدیریت شده است، اما عوامل زمینه‌‏ای و کاستی‏‌های رسانه‌‏ای، تصویری مخدوش از عملکرد مناسب دستگاه‏‌ها ایجاد کرده است. در نوشتار حاضر، با مرور علل ضعف مرجعیت رسانه‏‌های رسمی، راهکارهایی برای حفظ و تقویت آن ارائه شده است.
گردوغبار و پایداری تهدید امنیت زیست‌محیطی ایران: زمینه‌ها، پیامدها و راه‌کارها / مراد کاویانی‌راد
طی دو دهه گذشته درهم‌تنیدگی رخدادهایی مانند دگرش‌های اقلیمی، گسترش بیابان‌زایی، فرسایش خاک و نابودی رویشگاه‌ها در دو مقیاس درون و برون‌سرزمینی به گسترش کانون‌های تولید گردوغبار و آلودگی بخش‌های گسترده‌ای از ایران انجامیده که پیامد آن‌ها تهدید سلامت شهروندان، تهدید امنیت آبی و غذایی کشور را در پی داشته است. برای نخستین بار در فرودین ماه امسال توفان گردوغبار با خاستگاه برون‌مرزی گستره پهناوری از کشور را در بر گرفت. توفان‌های گردوخاکی که طی فصل بهار چند بار دیگر سراسر کشور را درنوردید. بسترهای جغرافیایی کشوری و منطقه‌‎ای به‌گونه‌‎ای هستند که ازاین‌پس سراسر ایران، افزون بر فصول خشک، دیگر ماه‌‎های سال هم دست‌کم تا چند دهه آینده درگیر توفان گردوخاک خواهند بود. نوشتار پیش رو بر آن است که زمینه‌های پیدایش، پیامدهای گسترش و راه‌کارهای رویارویی با گردوغبار در جایگاه تهدید امنیت زیست‌محیطی کشور را بررسی و واکاوی کند.
راهبردهای ادغام اجتماعی مهاجران افغانستانی در ایران / سیدمحمد فیروزی
با افزایش مهاجرت‌های بین‌المللی و نیز مسائل برخاسته از تنوعات و تعارضات فرهنگی میان جوامع مهاجر و میزبان، بحث ادغام و انطباق مهاجران در جامعه جدید به یکی از دغدغه‌های اصلی سیاست‌گذاران و پژوهش‌‌گران تبدیل شده است. با این‌حال، واقعیت‌ها و پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مهاجران افغانستانی در جمهوری اسلامی ایران، علی‌رغم تشابهات فرهنگی، زبانی، تاریخی و تمدنی و نیز دهه‌ها زندگی در این کشور، هنوز به شکل شایسته و بایسته ادغام نشده‏اند. بدون شک، شکست و ناکامی در فرایند ادغام، به افزایش ناسازگاری وآسیب‌های اجتماعی دامن زده و از مزیت‌ها و ظرفیت‌های حضور آنان در جامعه میزبان می‌کاهد. در این گزارش، ضمن بررسی نظریات علمی پیرامون ادغام و پژوهش‌های انجام شده در مورد ادغام مهاجران افغانستانی در ایران، توصیفی از سطح ادغام و انطباق مهاجران افغانستانی در ایران انجام شده، عوامل و پیامدهای شکست در این فرایند تبیین و تحلیل گردیده و راهبردهایی برای ادغام این مهاجران برای سیاست‌گذاران پیشنهاد شده است.
ایران و نظم در حال تغییر خاورمیانه / یاسر نورعلی‌وند
تحولات خاورمیانه در ماه‌های اخیر حاکی از تغییر نظم امنیتی این منطقه و ورود به دوره‌ای جدید است. گزارش پیش رو با فهمی راهبردی و ساختاری از این تحولات، به این سؤال اساسی می‌پردازد که این تحولات چه تغییری در نظم امنیتی منطقه ایجاد می‌کند، چه تأثیری بر جایگاه منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران دارد و ایران در پاسخ به این تحولات جدید چه تدابیری را باید در پیش گیرد.
اقدامات فعال رژیم صهیونیستی در داخل کشور: پیامدها و راهکارهایی برای خنثی‌سازی / گروه مطالعات ایران
اقدامات فعال خرابکارانه رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران شدت بیشتری یافته است. ترور، خرابکاری، اقدامات نظامی و فعالیت دیپلماتیک صورت گرفته توسط رژیم صهیونیستی علیه ایران، گرچه موفقیت تاکتیکی به همراه داشته اما نتیجه راهبردی در برنداشته است. با این حال، تشخیص این مسئله که آیا مجموعه این اقدامات فعال و توفیق تاکتیکی رژیم صهیونیستی در اجرای آن، می‏تواند در بلندمدت پیامدهای راهبردی داشته باشد، مسئله‏ای است که بررسی و تحلیل آن برای امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران ضروری به نظر می‏رسد.
قطعنامه شورای حکام آژانس و چشم‌انداز توافق هسته‌ای / محمود یزدان‌فام
شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با تصویب قطعنامه‌ای از ایران انتقاد و خواستار همکاری ایران با آژانس شد. به‌رغم این‌که قطعنامه لحن ملایمی داشت، اما در فرایند پرتنش روابط ایران و غرب اهمیت زیادی دارد. این گزارش ضمن بررسی چیستی و اهمیت قطعنامه آژانس، سیاست و تأثیر هرکدام از بازیگران مهم، گزینه‌های احتمالی و چشم‌انداز تحولات را بررسی و پیشنهاد‌هایی برای اتخاذ سیاست‌های مفید ارائه می‌دهد.
◄روابط ایران و روسیه در پرتو تحولات جدید / مهدی شاپوری
جنگ اوکراین، وضعیت روسیه را از هر نظر در نظام بین‏الملل تغییر داده است. بر این اساس، روابط هر کشوری از جمله ایران با روسیه نیاز به بررسی و بازبینی بر اساس شرایط جدید دارد. در وضعیت جدید، اهمیت ایران برای روسیه افزایش یافته است؛ هم از این نظر که ارزش ترانزیتی ایران برای روسیه مهم‏تر شده و هم سرانجام مذاکرات برجام می‏تواند برای روس‏ها پیامد داشته باشد. از این نظر، ایران برای روسیه هم فرصت است و هم می‏تواند تهدید باشد. این دوگانگی به نفع ایران نیست. به نظر می‏رسد تکمیل مذاکرات احیای برجام و هم‌زمان تقویت روابط با روسیه و حتی چین و هند به‏ویژه با تمرکز بر مسئلۀ ترانزیت، می‏تواند سیاست مطلوبی برای ایران باشد.
جمهوری اسلامی ایران و «سازمان کشورهای ترک»: فرصت‎ها و تهدیدها /گروه مطالعات بین‌الملل
سازمان کشورهای ترک از جمله ساختارهای‎ منطقه‌‎ای در منطقه اوراسیا و قفقاز است که سازمانی مبتنی بر مؤلفه‌های هویتی، تمدنی و فرهنگی است. این سازمان با هدف یکپارچه‌‎سازی کشورهای ترک‌زبان منطقه آسیای میانه و قفقاز و با پیشگامی و حمایت‌های کشور ترکیه در سال ۲۰۰۹ شکل گرفت. امروزه این سازمان با توجه به تحولات ژئوپلیتیک منطقه و نیز اهمیت مسیرهای ترانزیت انرژی از اهمیت راهبردی برخوردار شده است. جمهوری اسلامی ایران در مجاورت این سازمان قرار دارد. سازمان کشورهای ترک حامل فرصت‌‎ها و تهدیدهای بالقوه‌‎ای است که بسته به رفتاری که از سوی ساختار سیاست‌گذاری کشورمان در قبال این سازمان در پیش گرفته می‌شود متغیر است. در این مقاله ضمن بررسی تحولات و مؤلفه‌های مختلف سازمان کشورهای ترک، موضع کشورهای مختلف و چشم‌‎انداز آتی این سازمان بررسی شده است.
نگاه دیگران: معمای هسته‌ای ایران: تقابل یا تعامل؟ / همت ایمانی
این نوشتار به دنبال بررسی دیدگاه‏‌های اندیشکده‌هایی است که بر تصمیم‌گیران و سیاستمداران غربی و بخصوص آمریکایی تأثیرگذار هستند و در نهایت با در نظر گرفتن این نگرش‌ها و بر اساس تحولاتی که متأثر از برنامه هسته‌ای ایران در حال وقوع است، پیشنهاد‌هایی به سیاستمداران و تصمیم‌گیران ایرانی ارائه می‌شود.
کتاب ماه: علل جنگ و گسترش صلح؛ آیا جنگ باز خواهد گشت؟ /آزر گات / معرفی: مهدی شاپوری
کتاب «علل جنگ و گسترش صلح: آیا جنگ بازخواهد گشت؟» شامل هفت فصل است که به بررسی آغاز خشونت و جنگ در تاریخ بشر و علل آن و سپس دلایل وقوع جنگ‏‌ها میان دولت‏‌ها و در نهایت، چرایی افول جنگ‏‌ها در تاریخ دو قرن گذشته پرداخته است. نویسنده با بررسی آمارهای مربوط به جنگ، به این نتیجه رسیده که جنگ افول کرده است و تمایل به صلح بیشتر شده است. ازنظر او، دلیل اصلی این امر، مدرنیزاسیون است؛ به‏‌ویژه مدرنیزاسیونی که با لیبرال دموکراسی همراه بوده است. در این نوشتار، به مهم‏ترین نکات و ایده‌‏های کتاب پرداخته می‏‌شود.

قدرت نرم و شبکه‌های اجتماعی

قدرت نرم و شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی یکی از ابزارهای مهم و کم‌هزینه در قدرت نرم کشورهاست. قدرت نرم که عموماً بر اقناع، رضایت و باور استوار است، امروزه به یکی از سازوکارهای تعیین‌کننده در پیشبرد مسائل راهبردی کشورها تبدیل شده و از سوی کارشناسان‌ حوزه‌های گوناگون و رسانه‏‌های گروهی مورد توجه قرار گرفته است. شبکه‌های اجتماعی در فرایند برقراری ارتباطات اجتماعی در سطوح مختلف به‏‌قدری اهمیت پیدا کرده‌اند که تردیدی در تأثیرگذاری آن‏ها بر امنیت ملی نیست. قابلیت انعطاف‌‏آمیز قدرت نرم این توانمندی را دارد تا در حوزه‌‏های ملموس و ناملموس، حقیقی و مجازی و در ابعاد سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و… منابع خود را شناسایی کند؛ انقلاب اطلاعاتی، اجتماعات مجازی و شبکه‌هایی را ایجاد می‌کند که مرزهای ملی را در می‌نوردند؛ شرکت‌های فراملی و بازیگران غیردولتی، نقش‌هایی بزرگ‌تر و مهم‌تر ایفا می‏‌کنند. بسیاری از این سازمان‌ها قدرت نرمی از خود بروز می‏‌دهند که شهروندان را برای ائتلاف‌هایی که فراتر از مرزهای ملی است، جذب می‏‌کنند. کتاب حاضر در پی بررسی رابطه مفهومی، هدفمند و ارگانیک بین قدرت نرم و شبکه‏‌های اجتماعی و تأثیر آن بر امنیت ملی است. مطالعه این کتاب برای دانشجویان و کارشناسان حوزه ارتباطات، مطالعات راهبردی و علوم سیاسی و اجتماعی می‌تواند مفید و آموزنده باشد.

نویسنده کتاب، علیرضا قاضی‌زاده
دانش‏‌آموخته دکتری امنیت ملی و عضو هیئت‏‏‌علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. حوزه‌‏های پژوهشی مورد علاقه ایشان مدیریت راهبردی در نظام سیاسی، جهانی‏‌شدن و امنیت ملی، قدرت نرم، سیاست‏‌گذاری امنیت ملی، مسائل داخلی امنیت ملی است. برخی از کتاب‌ها و مقالات مهم که در سال‌های اخیر از سوی نویسنده منتشر شده به شرح زیر است:

کتاب‏‌ها:

  • مبانی امنیت ملی؛
  • مسائل راهبردی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.

مقالات:

  • غافلگیری راهبردی و کارآمدی؛
  • درهم‌‏تنیدگی نهادی و حکمرانی امنیت ملی؛
  • فناوری و قدرت اطلاعاتی؛
  • آزادی سیاسی و امنیت ملی؛
  • جامعه شبکه‌‏ای و امنیت ملی.

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی شماره ۱۲۰ و ۱۲۱

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ‌۱۲۰و۱۲۱- فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۱

در شماره ۱۲۰ و ۱۲۱ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

نظام مسائل حکمرانی کشور در سال ۱۴۰۱ / حسن صدرانیا
مسئله‌شناسی یکی از مهم‌ترین مراحل چرخهٔ سیاست‌گذاری برای حکمرانی خوب است. این نوشتار با رویکرد آینده‌پژوهی با روش‌های دلفی و تحلیل ساختاری تلاش دارد مهم‌ترین مسائل کشور در سال ۱۴۰۱ و ساختار نظام مسائل کشور را تحلیل و تبیین کند. این گزارش به سیاست‌گذار نمی‌گوید که چه اقدامی انجام دهد بلکه تنها نوع اثرگذاری و جایگاه هر مسئله را در فرایند حکمرانی تحلیل و تبیین می‌کند. بدیهی است برنامه‌ریزی برای هر مسئله نیازمند پژوهشی جداگانه‌ است.

اقتدار اقتصادی: لازمه تکوین ایران قوی در جهان امروز / عبداله قنبرلو
کشور ایران در حالی ورود به سده پانزدهم را آغاز کرده که به لحاظ اقتصادی در شرایط ویژه‌ای است. مشکلات اقتصادی تا حدی گسترش یافته‌اند که معیشت بخش گسترده‌ای از شهروندان کشور را هدف قرار داده‌اند. بدیهی است انفعال و بی‌توجهی به این چالش بزرگ می‌تواند تبعات نامطلوبی بر جای گذارد. ادامه وضع موجود نه‌تنها چشم‌انداز توسعه اقتصادی کشور را مبهم می‌کند، بلکه می‌تواند بر قدرت و امنیت ملی کشور هم اثر منفی بگذارد. با توجه به این شرایط، توجه و رسیدگی به زیرساخت‌های اقتصاد ملی به یک اولویت راهبردی تبدیل شده است.

سده پانزدهم، سده چالش‌های زیست‌محیطی کشور / مراد کاویانی‌راد
امنیت، ثبات و توسعه کشورها و رفاه ملت‌ها پیوندی ژرف، گسترده و فزاینده‌ با بنیادهای زیستی دارد. در آینده نیز این درهم‌تنیدگی و وابستگی نمود و بازتاب بیشتری خواهد یافت. این در حالی است که پیامدهای ناگوار دگرش‌های اقلیمی در مقیاس جهانی به وضعیت «گریزناپذیر و برگشت‌ناپذیر» رسیده به‌گونه‌ای که در تاریخ هزاران ساله سرزمین ایران، هیچ زمانی به‌اندازه سده پیش رو، بیمناک و پیش‌بینی‌ناپذیر نبوده است. نیمه دوم سده گذشته دوران نابودی بنیادهای زیستی کشور بود که بازتاب‌های امنیتی و جغرافیایی-سیاسی آن سراسر سده پانزدهم را در برخواهد گرفت. نوشتار پیش رو بر آن است تا روزنه‎ای از این دوران پرآشوب، پیش روی سیاست‌گذاران کشور بگشاید.

موج جدید مهاجرت‌ افغانستانی‌ها به ایران: فرصت‌ها، چالش‌ها و راهکارها / سیدمحمد فیروزی
کشور ایران، در دویست سال اخیر، یکی از مقصدهای مهاجرتی برای مردم افغانستان بوده است. تاریخ مهاجرت و پناهد‌گی گروهی مردم افغانستان به ایران، به دهه ۱۸۵۰ میلادی می‌رسد. از آن پس و مخصوصاً در چهار دهه اخیر، با توجه به امواج مهاجرتی و سیاست‌های درهای باز و بسته؛ ایران میزبان حدود پنج میلیون مهاجر افغانستانی بوده است. بازگشت دوباره طالبان به قدرت سیاسی و هم‌افزایی مشکلات اقتصادی، سیاسی و امنیتی برای تعداد زیادی از مردم، موج جدیدی از مهاجرت‌های گروهی به ایران را رقم زد که هنوز جریان دارد و گمان می‌رود طی آن حداقل یک میلیون نفر دیگر به ایران وارد شده باشند. حضور و ورود گسترده مهاجران جدید با واکنش‌های جامعه میزبان همراه بود. ناسازگاری‌های اجتماعی و فرهنگی، نگرانی از ورود افراط‌گرایان و تکفیری‌ها، سیاسی شدن مسئله مهاجرت، فشار اقتصادی و مدیریتی روی جامعه میزبان و نیز تولید و نشر پیام‌ها و فیلم‌های با محتوای مهاجرهراسی و ایران‌هراسی، از چالش‌های اصلی ورود گسترده مهاجران در چند ماه اخیر است. این یادداشت، موج جدید مهاجرتی افغانستانی‌ها به ایران را با نگاهی به فرصت‌ها و چالش‌ها بررسی نموده و تلاش دارد با توجه به‌تجارب بین‌المللی، نظریه‌ها و پژوهش‌های مرتبط با مدیریت و ساماندهی مهاجرت‌های گروهی و نیز واقعیت‌های جامعه میزبان و ویژگی‌های این مهاجران، برای مسئولان راه‌کارها و پیشنهاد‌هایی ارائه دهد.

جنگ اوکراین، چالش جهانی غله و تهدیدهای امنیت غذایی در ایران / علیرضا رحیمی
یکی از پیامدهای یورش نظامی روسیه به اوکراین، بحران جهانی غله و تهدید امنیت غذایی جهان است. ایران که هم‏اکنون با بحران آب و چالش‌‏های فراوان کشاورزی روبرو است و بخش مهمی از کالاهای کشاورزی اساسی را از راه بازگانی خارجی به دست می‏‌آورد، برکنار از این تهدیدها نخواهد بود. پیوندهای بازرگانی ایران با روسیه در زمینهٔ واردات محصول‏‌های بنیادی کشاورزی بر ژرفای این تهدیدها خواهد افزود. گزارش پیش رو با نگاهی گذرا به پیامدهای جنگ اوکراین برای امنیت غذایی جهان، تهدیدهای غذایی این جنگ برای ایران و راهکارهای موجود را بررسی می‏‌کند.

ظرفیت‌های پارادیپلماتیک دیاسپورای ایرانی / مریم خالقی نژاد؛ هیراد مخیری
امروزه مؤلفه‌های تأثیرگذار بر قدرت ملی و بین‌المللی، همپای تحولات بین‌المللی در حال تغییر است. در این روند ابزارها و روش‌های جدیدی در دسترس دولت‌‏ها قرار گرفته، که یکی از آن‌ها پارادیپلماسی است. ازآنجایی‌که پارادیپلماسی کنشگران مختلفی را در خود جای داده است، تمرکز بر ظرفیت دیاسپورا به‌عنوان کنشگر دیپلماتیک در فراسوی مرزها بسیار تأمل‌برانگیز است. دیاسپوراهای مختلف در سراسر جهان ضمن حفظ برخی تعلقات خود به میهن‌شان، از ظرفیت‏‌هایی برخوردارند که می‏‌توانند در تعاملات ملت‏‌ها و دولت‏‌ها تأثیرگذارتر از برخی سازمان‌های رسمی باشند. به همین جهت، در این گزارش به تبیین اهمیت ظرفیت‏‌های پارادیپلماتیک دیاسپورای ایرانی به‌عنوان ابزاری نوین برای افزایش تعاملات فرهنگی و اقتصادی کشور پرداخته شده است که افزایش قدرت جمهوری اسلامی ایران را در پی دارد. در این متن به دو نمونه از دیاسپوراهای ایرانی و برخی توصیه‏های سیاستی اشاره شده است.

نظام بین‌الملل در پرتو بحران اوکراین و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران / محمود یزدان‌فام
جنگ اوکراین آثار و پیامدهای کوتاه‌مدت و بلندمدت زیادی بر نظام بین‌الملل دارد. این جنگ بازیگران، اصول و قواعد، توزیع قدرت و روند شکل‌گیری نظام بین‌الملل را تحت تأثیر قرار داده است. در این گزارش ضمن تشریح آثار و پیامدهای جنگ اوکراین بر نظم بین‌المللی، فرصت‌ها و تهدیدهای معطوف به ایران طرح و پیشنهاد‌هایی برای سیاست‌گذاری مفید ارائه شده است.

نگاهی به تحولات منطقه: بازتنظیم مناسبات منطقه‌‏ای بدون حضور و نقش‌‏آفرینی ایران / مهدی شاپوری‌راد
تحولات و روندهای دیپلماتیک در منطقه طی دو ماه گذشته عمدتاً در راستای منافع ملی ایران نبوده است. رویکرد سیاست خارجی ایران در برابر این تحولات و روندها، انفعال و البته برخی کنش‌‏های کلامی و رفتاری هیجانی و عصبی بوده است؛ که مشخص نیست چشم‌‏انداز مثبتی برای منافع و امنیت ملی کشورمان در پی خواهد داشت یا خیر. این در حالی است که تلاش‌‏های دیپلماتیک برای بهبود روابط ایران با عربستان سعودی و حتی امارات متحده عربی به جایی نرسیده و ظاهراً طرف‏‌های مقابل تمایل چندانی به مصالحه با جمهوری اسلامی ایران ندارند. آتش‌‏بس یمن ممکن است روزن‌ه‏ای بگشاید؛ البته به شرطی که از آن به‏‌عنوان فرصتی برای ایجاد صلح و نه مجالی برای بازیابی توان ازسرگیری جنگ استفاده شود.

«نشست نقب»:اهداف و تهدیدها / وحیده احمدی
رژیم صهیونیستی در هفتم فروردین ۱۴۰۱ نشستی را با حضور وزرای خارجه چهار کشور عربی و آمریکا در منطقه‏ای واقع در صحرای واقع در جنوب سرزمین‏‌های اشغالی برگزار کرد. این نوشتار به این مسئله خواهد پرداخت که چنین رویدادهایی چه تأثیری بر روابط این رژیم و عرب‏‌ها گذاشته و حامل چه تهدیدهای امنیتی برای جمهوری اسلامی ایران می‌‏تواند باشد؟

تشکیل دولت جدید در عراق: چالش‌‏ها، سناریوها و راهبرد ایران / طیبه خطیبی
با گذشت ۶ ماه از تشکیل مجلس عراق، دولت جدید هنوز تشکیل نشده است. اختلاف نظر میان ائتلاف مقتدی صدر و چارچوب هماهنگی گروه‌های شیعه بن‌بستی را به وجود آورده که تداوم آن نه به نفع مردم عراق و نه گروه‌های سیاسی این کشور است. به جز شیعیان، اهل سنت و کُردها هم در وضعیتی غامض و نامشخص به سر می‏برند. به نظر می‌رسد برای پرهیز از ورود به دوره‌ای از ناآرامی و نابه‌سامانی در عراق، طرفین منازعه چاره‌ای جز پذیرش راه حل‌های میانه نداشته باشند. اما احتمال بسیاری هم دارد که عراق به سبب مشابهت نظام سیاسی فرقه‌‏ای خود به لبنان، وارد دورانی طولانی از خلاء سیاسی و قوه مجریه موقت مداوم گردد.

آینده نظم سیاسی در پاکستان و تأثیر آن بر روابط با ایران / ویدا یاقوتی
مجلس ملی پاکستان روز ۲۱ فروردین ۱۴۰۱ به نخست‌وزیر این کشور رأی عدم اعتماد داد و این‌گونه به تصدی ۳ سال و ۸ ماهۀ عمران خان بر نظام سیاسی این کشور پایان داد. این رأی عدم اعتماد برآمده از شکافی ژرف و تاریخی در ساختار و سازوکارهای سیاسی حاکم بر پاکستان است که از تشدید و تزاید بحرانی سیاسی در میان‌‌مدت یا حتی کوتاه‌مدت در این کشور خبر می‌‌دهد. بی‌تردید تحول اخیر با تغییر در سیاست خارجی پاکستان همراه خواهد بود؛ تحولی که بیش از همه می‌تواند مناسبات این کشور را با همسایگان خود به‌ویژه ایران دگرگون کند. این نوشتار درصدد است تا بحران سیاسی کنونی در پاکستان و چگونگی تغییر رژیم و پیامدهای آن را در بعد داخلی و خارجی به‌طور عام و تأثیر آن بر روابط با ایران را به‌طور خاص توضیح دهد.

ضرورت راهبردی بازتحکیم فرهنگ ایرانی در افغانستان / فرزاد پورسعید
پیش از آغاز سال ۱۴۰۱ شمسی، طالبان تعطیل رسمی روز اول سال نو خورشیدی را در افغانستان لغو کرد و پس از آن نیز دستور به تغییر تاریخ هجری شمسی به هجری قمری در این کشور را داد. بر این اساس، در نوشتار حاضر به تبیین اهمیت راهبردی این تصمیمات و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران و همچنین ضرورت راهبردی بازتحکیم فرهنگ ایرانی در افغانستان خواهیم پرداخت.

توافق آتش‌‏بس در یمن: منافع ایران و افق پیش رو / امین پرتو
در حالی که از حمله نظامی عربستان به یمن بیشتر از هفت سال می‎‏‌گذرد، از آغاز ماه رمضان جاری، قرار شد تا یک توافق آتش‏‌بس میان دو طرف جنگ (انصارالله از یک سو و دولت منصور هادی و ائتلاف به رهبری سعودی از طرف دیگر) برقرار شود. با این آتش‌‏بس و نیز اعلام کناره‌‏گیری رسمی عبد ربه منصور هادی از مقام ریاست جمهوری و تفویض کامل اختیارات به شورای ریاست جمهوری یمن، امیدها برای خاتمه جنگ طولانی یمن دوباره احیا شده، اما سابقه توافقات آتش‌‏بس قبلی (مانند توافق آتش‌‏بس استکهلم ۲۰۱۸ در مورد بندر حدیده و آتش‏بس آوریل ۲۰۲۰) و نیز تغییرات سیاسی داخلی در جناح مورد حمایت عربستان و تامل در مواضع اعلام شده از سوی هر یک از طرفین مناقشه، از آن حکایت دارد که نباید چندان به این آتش‌‏بس برای خاتمه جنگ در یمن دل بست.

سفر بشار اسد به امارات: اهداف و پیامدها / علیرضا بیگی
پیش از این برخی از کشورهای عربی منطقه با همراهی غرب به رهبری آمریکا تلاش زیادی را در به زانو درآوردن بشار اسد در بحران‌های نظامی و سیاسی کردند که نتیجه دلخواه را به دست نیاوردند و دولت سوریه به‌عنوان یکی از اعضای محور مقاومت تا به امروز توانسته است در برابر بحران دشوار نظامی و سیاسی مقاومت کند؛ هرچند که با بحران عمیق اقتصادی نیز رو‌به‌رو است. اینک اما شماری از کشورهای منطقه تغییر مسیر داده و در پی همکاری با سوریه برآمده‌اند تا بتوانند از فرصت سرمایه‌گذاری در این کشور بهره‌مند شوند. نخستین کشوری که به تغییر رویه در قبال سوریه پرداخت امارات متحده عربی بود. مقامات اماراتی با دعوت از بشار اسد به امارات تغییر مسیر خود از غرب در قبال پرونده سوریه را آشکار نمودند. اینکه طرفین سوری و اماراتی از سفر بشار اسد به امارات چه اهدافی را دنبال می‌کنند و ممکن است چه پیامدهایی را به دنبال داشته باشد موضوعی است که این نوشتار بدان پرداخته است.

مذاکرات هسته‌‏ای در نگاه اندیشکده‏‌های خارجی / امین پرتو
مذاکرات هسته‌‏ای میان ایران با گروه ۱+۴ به‌رغم امیدهای فراوان با بن‏بست مواجه شده است. برای بسیاری این سؤال پدید آمده که چگونه وقتی فضا بسیار امیدوارانه بود و همه از نزدیک بودن توافق سخن می‏گفتند، هیچ نتیجه مشخصی از ماه‏ها گفتگو و مذاکره حاصل نشده است. سرنوشت مذاکرات هسته‏ای میان ایران و ۱+۴ که در حقیقت از طرف آمریکا و به‌طور غیرمستقیم با ایران مذاکره می‏‌کنند موردتوجه اندیشکده مطالعات امنیت ملی رژیم صهیونیستی قرار گرفته است که در این شماره به آن می‌‏پردازیم.

سیاست اقتصادی چین

سیاست اقتصادی چین

بسیاست اقتصادی چین چگونه بوده است؟ کتابی که در دست دارید برای پاسخ به این پرسش، با درنظرگرفتن ابعاد و سطوح مختلف اقتصاد چین، ابتدا به فرایند تصمیم‌گیری اقتصادی و چگونگی شکل‌گیری اجماع پرداخته و سپس شاخص‌های مهم اقتصادی مدنظر دولت چین در سیاست‏‌گذاری‌ها را در سطوح داخلی و بین‌المللی در دوران قبل و بعد از شی‌ جین‌پینگ مورد بررسی قرار داده است. در ادامه، اهمیت انرژی در اقتصاد چین و راهبردهای آن برای تأمین امنیت انرژی شرح داده شده است. همچنین الگوی سرمایه‌گذاری خارجی چین و دیدگاه‌ موافقان و مخالفان آن مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه پس از پرداختن به نظام بانکی و تعاملات بانکی خارجی چین و جایگاه سیستم پرداخت بین‌المللی آن در جهان، به سیاست اقتصادی چین در قبال ایران در دوران شی جین‌پینگ پرداخته شده است. در پایان نقشه راهبردی دولت ایران برای تأمین حداکثری منافع ملی در تعاملات با چین ارائه شده است.

نویسندگان کتاب:

حامد مهربان کاندیدای دکتری علوم سیاسی گرایش جامعه‏‌شناسی سیاسی از دانشگاه علامه طباطبایی است. با چندین مؤسسه پژوهشی همکاری دارد و برای دو سال کارشناس و مدیر بخش چین شرکت دیده‌بان بازار بین‌الملل سامین بوده است. به حوزه جامعه‌شناسی سیاسی با تمرکز بر سرمایه اجتماعی، هویت و قومیت و مطالعات منطقه‌ای خاورمیانه با تمرکز بر ایران و عربستان و مسائل چین علاقه‌مند است. تاکنون از وی شش مقاله علمی پژوهشی در مجلات مختلف به چاپ رسیده است.
محمدجواد رحیمی
دانش‌آموخته اقتصاد نظری و کارشناس‏‌ارشد رشته علوم اقتصادی دانشگاه علامه طباطبایی است. در سال ۱۳۹۷ شرکت دیده‌بان بازار بین‌الملل سامین را تأسیس کرد و مدیریت اجرای بیش از ده پروژه در حوزه بازاریابی بین‌المللی و مطالعات اقتصادی را بر عهده داشته است. برای نمونه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
مدیریت پروژه تحقیقات بازار کیت‌های آزمایشگاهی PCR در کشور چین، روسیه و عراق؛
مدیریت و اجرای پروژه تحقیقات بازار کف‌پوش‌های پلیمری در کشور ترکیه و چین؛
مدیریت پروژه بررسی ابعاد جنگ تجاری آمریکا و چین؛
مدیریت و اجرای پروژه مطالعه الگوی روابط نفتی چین با کشورهای اصلی تأمین‌کننده نفت.

محور مقاومت؛ جمهوری اسلامی ایران و نظم منطقه‌ای

محور مقاومت؛ جمهوری اسلامی ایران و نظم منطقه‌ای

بعد از وقوع انقلاب اسلامی، مقاومت به‏‌عنوان یکی از عناصر هویت‌‏بخش ملی و دینی نقش برجسته‌‏ای در گفتمان سیاسی جمهوری اسلامی پیدا کرد. در چارچوب استراتژی عمق‌‏بخشی یا صدور انقلاب، تلاش شد مقاومت در خارج از مرزهای کشور نیز پیگیری شود؛ هم به‌‏عنوان عنصری رهایی‏‌بخش در برابر سلطه و استکبار و هم به‏‌عنوان ابزاری برای بازدارندگی در برابر دشمنان و نقش‌‏آفرینی در تحولات و نظم منطقه‏‌ای. نتیجۀ پیگیری این رویکرد در چهار دهۀ گذشته موجب شکل‌گیری مجموعه‏‌ای از کنشگران دولتی و غیردولتی شده است که «محور مقاومت» نام گرفته و هم‌‏اکنون یکی از قطب‌‏های قدرت در غرب آسیا محسوب می‌‏شود. این کتاب به بررسی مسائل محور مقاومت ازجمله روند تکامل، توانمندی‏‌ها، آسیب‏‌پذیری‏‌ها، تهدیدها و چالش‌‏های پیشِ‏‌روی آن و چگونگی نقش‏‌آفرینی این محور در نظم منطقه‌‏ای می‌‏پردازد.

نویسندهٔ کتاب، مهدی شاپوری، دانش‌‏آموخته‏ دکتری روابط بین‌‏الملل از دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیئت‌‏علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی و نیز پژوهشگر روابط بین‌‏الملل و به‌‏طور خاص، مسائل مربوط به نظم بین‌‏المللی و نظم منطقه‌‏ای در غرب آسیاست. از ایشان گزارش‌‏ها و مقاله‌‏های زیادی در حوزه مقاومت و مسائل منطقه در ماه‏‌نگار و سال‌نمای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران پژوهشکده مطالعات راهبردی به چاپ رسیده است.
ازجمله آثار ایشان عبارت‌‏اند از:
• سیاست خارجی، امنیت و توسعه؛ تجربه روسیه؛
• عربستان سعودی؛ تحولات، چالش‏‌ها و چشم‌‏انداز؛
• روابط بین‌‏الملل: نظریه و رویه.

چارچوب عملیات روانی مدرن علیه جمهوری اسلامی ایران

چارچوب عملیات روانی مدرن علیه جمهوری اسلامی ایران

  • جمهوری اسلامی ایران از ابتدای پیدایش خود با انواع و اقسام فشارها و روش‌های متنوع نبرد از طرف دشمنان خویش مواجه بوده و هست، فرایندی که عملیات روانی بخش مهمی از آن را به خود اختصاص داده است.
  • روشمندی نبردها و عملیات روانی در دوران مدرن با تغییرات زیادی مواجه شده است که در چارچوب گذار از علوم اجتماعی نیوتنی به علوم اجتماعی کوانتومی قابل‌پردازش است. گذرا از فیزیک نیوتنی به فیزیک کوانتومی یعنی گذار از سیستم‌های ساده خطی به سیستم‌های پیچیده غیرخطی.
  • در این رویکرد، عملیات روانی پدیده‌ای جدای از ابعاد اقتصادی، نظامی، سیاسی، امنیتی و به‌صورت کلی سیستم حکمرانی جامعه هدف نیست بلکه در برهم‌کنش با این ابعاد و امور است که عملیات روانی علیه یک جامعه طراحی و مورد کاربست قرار می‌گیرد.
  • ساختار حکمرانی ایرانی باید پاسخ‌های سیستمی به تهاجم‌های سیستمی ارائه دهد و در صورت عادت به ارائه پاسخ‌های غیر سیستمی به دلایل نظام انتخاباتی غیر انباشتمند، ساختارهای مبهم کنش سیاسی، حکمرانی متشتت و به بهانه وجود شرایط آشوب، فوریت، موقعیت بحرانی و… آسیب‌پذیری‌ها تعمیق پیدا می‌کنند و چرخه جنگ ترکیبی و بحران حکمرانی تکمیل‌ می‌شود؛ چرخه‌ای که عین و ذهن و تصویر و واقعیت را با هم مورد آسیب قرار می‌دهد.
  • عملیات روانی در ساحتی ترکیبی معنا دارد و همه ابعاد اجتماعی، نظامی، اقتصادی، حکمرانی و… را در برمی‌گیرد و می‌تواند هر سه سطح فیزیکی فشار و نبرد، مجازی و محیط اطلاعاتی و همچنین شناختی و محیط ادراکی را تحت‌تأثیر قرار دهد. موضوعی که علیه جمهوری اسلامی ایران نیز در حال وقوع است.
  • رویارویی جمهوری اسلامی ایران با این عملیات روانی و ترکیبی اگر از نوع مواجهه ترکیبی، متمرکز و سیستمی نباشد، موفق نخواهد بود. همان‌گونه که در چارچوب عملیات روانی توضیح داده شد، عملیات روانی مدرن یک مفهوم تقلیل‌یافته نیست و سه‌گانه ساحت عینی، اطلاعاتی و شناختی را شامل می‌شود.
  • مجموع این مؤلفه‌ها و هدف نهایی عملیات روانی مبتنی بر یک چارچوب ترکیبی، به شکست کشاندن ایده و کارایی حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران است و بدون تفکر سیستمی و چارچوبی ترکیبی نمی‌توان برای آن چاره‌ای اندیشید. فرایندی که بدون اتکا به مشارکت‌های مردمی میسور نخواهد بود.
  • یکی از بهترین راه‌ها برای ایجاد انباشت در حکمرانی و سیاست‌گذاری و به‌تبع آن مقابله با عملیات روانی دشمن علیه ج.ا.ایران را می‌توان روی آوردن به حکمرانی داده‌محور و شفاف دانست. شفافیت درواقع به صحنه آوردن ناظر عمومی یعنی مردم و جامعه است، ناظری که حیات انقلاب به آن وابسته است.
ناکامی آمایش سرزمین در ایران: زمینه‌ها و پیامدها

ناکامی آمایش سرزمین در ایران: زمینه‌ها و پیامدها

  • بر بنیاد داده‌ها در ایران بیش از نیمی از اهداف برنامه‌های توسعه به سرانجام نمی‌رسند. این مسئله گویای دو جهان‌زیسته ناهمگون و دو ادراک محیطی ناهم‌سو میان نخبگان فکری برنامه‌ریز و نخبگان ابزاری یا کارگزاران است.
  • نخبگان فکری و برنامه‌ریزی عمدتا آرمان‌های توسعه‌ای خود را در قالب طرح‌های توسعه پنج‌ساله، سند چشم‌انداز توسعه و طرح ملی سند آمایش سرزمین در مقیاس ملی، ناهماهنگ با پیامدها و بازتاب‎های اسناد فرادستی برای فرایند کشورداری تنظیم کرده و گنجانده‌اند.
  • در مقیاس ملی خوش‌بینی گسترده به توانش‌ها محیطی و موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیک ایران و بی‎پروایی نسبت به تنگناهای جغرافیایی به‌ویژه در مسئله آب نمود آشکاری دارد.
  • سیاست‌زدگی دستگاه اجرایی کشور و ناباوری نسبت به اسناد بالادستی به هماهنگ‌سازی برنامه‌ها و رویه‌های دولت مستقر نمی‌انجامد.
  • در مقیاس منطقه‌ای نیز کم‌توجهی به قرارگیری کشور در کمربندی شکننده جهان از دیدگاه ناامنی و بی‌ثباتی، ایدئولوژی حاکم بر سیاست خارجی کشور که گاه ناسازگار با منافع قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی بوده است، و فشارهای فزاینده و دیرپای غرب در قالب محدودسازی و تحریم، کمتر در آرمان‌های توسعه‌ای نخبگان فکری و برنامه‌ریزی بازتاب یافته است.
  • ناهم‌سویی این دو مقیاس با سیاست‌زدگی حاکم بر دستگاه اجرایی کشور نیز همراه شده است. از این رو، طبیعی است که برنامه‌های توسعه پنج ساله و بلندمدت راه به جایی نبرند.
  • پیش‌نیاز توسعه در ایران باور دست‌اندرکاران و کارگزاران نظام به توسعه و بایسته‌ها و ابزارهای آن است. از این‌رو، هر گونه توسعه نیازمند باور به توسعه و بارورسازی ظرفیت‌های ژپواکنومیک ایران و تعامل با کشورها و قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی است.
  • داشتن راهبرد ژپوپلیتیک که ظرفیت‌های درهم‌تنیده برخاسته از موقعیت جغرافیایی و مزیت‌های ژپوپلیتیک کشور در چهارچوب آن دیده شود و در اسناد فرادستی، بلندمدت و توسعه‌ای گنجانده شود بایسته‌ای گریزناپذیر است و دولت‌ها جدای از گرایش سیاسی باید خود را به این بایسته پایبند بدانند.

برگرفته از ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی شماره ۱۱۹