فصلنامه مطالعات راهبردی شماره ۹۳

فصلنامه مطالعات راهبردی – شماره ۹۳

♦ برآورد ضریب امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (معرفی مدل ناظم)/عبدالمحمود محمدی لرد/مهدی میرمحمدی ۲
در این پژوهش تلاش شده است بر اساس سرفصل‏‏ های موجود در سال ‏نمای امنیت ملی که متمرکز بر مسئله‏ های امنیت ملی هستند، مدلی برای برآورد ضریب امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران ارائه شود. بدین منظور از راهبرد تحلیل محتوا، منطق درخت تصمیم و روش تحلیل شبکه استفاده و یک مدل مفهومی با نام مدل «ناظم» معرفی شد که شامل چهار بُعد است و از حروف ابتدایی هر بُعد تشکیل شده است که شامل عوامل ناامن‏ کننده، امنیت ‏ساز، ظرفیت ‏های نظام و محرک ‏ها است. نتایج این پژوهش نشان داد که بُعد ظرفیت‏ های نظام بیش از سایر ابعاد در ضریب امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران نقش دارد. بنابراین اگر راهبرد کلان امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران متمرکز بر افزایش ظرفیت باشد، تأثیر بیشتری نسبت به راهبرد مقابله با عوامل ناامن کننده خواهد داشت. افزایش سطح کارامدی نظام سیاسی، بهبود تعامل بین قوای سه‏ گانه، افزایش اعتماد سیاسی و سرمایه اجتماعی دولت، افزایش سطح تولید، ترمیم نظام انتخاباتی و افزایش قدرت اجماع ‏سازی ایران در سازمان‏ های بین ‏المللی، بیش از اقدامات کنترلی و مقابله‏ با عوامل ناامنی موجب افزایش ضریب امنیت ملی می ‏شوند.
♦ تحولات ‏دین‏داری و بعد اجتماعی امنیت ملی در ایران/محمدرضا پویافر
شناخت و تحلیل از تحولات ‏دین‏داری در جامعه ایرانی، علاوه بر اینکه شاخصی از تحولات فرهنگی و اجتماعی است، فهم عمیق‌تر و تبیین روند تغییرات در حوزه‏ های دیگر، از جمله وجه اجتماعی امنیت، چه در سطح امنیت عمومی و چه در سطح امنیت ملی را میسر می ‏سازد. این پژوهش در پی آن است تا با مطالعه روند تحولات ‏شاخص ‏های ‏دین‏داری در ابعاد و ‏مؤلفه ‏های مهم آن، به تحلیل نسبت این تحولات در جامعه امروزینِ ایران با بعدِ اجتماعی امنیت ملی بپردازد. بر این اساس، یافته‌های به ‏دست ‏آمده در پیمایش‌های ملی انجام ‏شده، به ویژه طی بیش از چهار دهه استقرار نظام جمهوری اسلامی، مورد مطالعه و تحلیل روند قرار گرفته است. یافته‌ها نشان داده که تغییرات در ‏دین‏داری مردم ایران و همچنین نگرش آنها به دین، ‏مؤسسات دینی و رویه‌های رسمی در حکمرانی دینی، به سوی نزول جایگاه، اهمیت و نقش نهاد دین در جامعه در حرکت است. بر مبنای نتایج به ‏دست ‏آمده و فرازوفرودهای ‏شاخص ‏های مختلف ‏دین‏داری، پیشنهادهای راهبردی برای سیاستگذاری مطلوب و اصلاح روندهای موجود ارائه شده است.
♦ اهداف مرجع امنیت و بازسازی حکمرانی امنیت ملی در گفتمان انقلاب اسلامی/علیرضا خسروی
در مقاله پیش رو با طرح این پرسش که چگونه می ‏توان همزمان با لحاظ اقتضائات تئوریک و معنای شایع و لیبرالی حکمرانی از موضوعیت آن در امنیت ملی که اصولاً مرتبط با حکومت‏ داری و مرجع دولتی است و سپس در موضوعیت آن با امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بحث نمود، سعی شده است با ابتنای بر گفتمان انقلاب اسلامی این فرضیه تجویزی که ترسیم حکمرانی امنیت ملی مستلزم بازیابی مرجع امنیت در متن گفتمان انقلاب اسلامی است، مورد بررسی قرار گیرد. یافته‏ های حاصله موید آن است که چون مرجع امنیت در گفتمان انقلاب اسلامی در یک سلسله طولی از خدا تا ولی فقیه تجلی می یابد، حکمرانی امنیت ملی در جمهوری اسلامی با ابتنای بر معنای رایج و مصطلح حکمرانی خوب که اصالتاً در پی مرجعیت جامعه و مردم یا اولویت‏ دادن به آن است منتفی است، چه اینکه امکان توافق و تعامل محتوایی میان مراجعی نظیر جامعه و مردم با مرجعیت اسلام و نیز معکوس‏ شدن رابطه میان امام و امت وجود ندارد. با وجود این، اطلاق و کاربست حکمرانی در معانی و برداشت ‏های لیبرالی و رایج آن برای جمهوری اسلامی ایران منوط به عبور آن از فیلترهای گفتمانی و بهره ‏برداری از فضای مباح است؛ به گونه ‏ای که هم از گزاره‏ های مطلوب آن بهره‏ مند و هم از سلطه مدلولات شایع آن که در قالب اسناد بین ‏المللی و نظایر آن تجلی یافته، حذر شود. در این مقاله، عناوین این اهداف مرجع و نسبت آن با مرجع امنیت به گونه ‏ای که زمینه ترسیم حکمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی را فراهم سازد؛ بر اساس اصالت و ضرورت، دسته ‏بندی و اولویت ‏بندی شده است.
♦ تاریخ‌نگاری سازمان‏‌های اطلاعاتی: از تقویت هویت ملی تا منبعی برای روایت تاریخ/غلامرضا سالارکیا
این پژوهش به چرایی تاریخ‌نگاری سازمان‏ اطلاعاتی در نظام‌های سیاسی می‌پردازد. تاریخی که بخش عمده‌ای از آن یا به دلیل پنهان‏‏کاری مستتر در فعالیت‌های اطلاعاتی از انظار مخفی شده است یا ملاحظات و مصالح سیاسی یا غفلت از این مهم، مدفن آن گردیده است. در این پژوهش به دنبال پاسخ‌گویی به این سؤال هستیم که «نوشتن و ثبت تاریخ سرویس‌های اطلاعاتی چه کمکی به امنیت ملی می‌‌کند؟» هدف از انجام این پژوهش، روشن ‏ساختن ابعاد تاریخ‌نگاری سازمان‌های اطلاعاتی و تأثیر آن در امنیت ملی است. داده‌های مورد نیاز از طریق منابع ثانویه و سپس مصاحبه با شش نفر از خبرگان موضوع گرد‌آوری شده است. داده ‏ها نیز به روش تحلیل موضوعی و با استفاده از کدبندی باز، کدبندی محوری و کدبندی گزینشی تحلیل شده ‏اند. به این منظور در ابتدا به نقش سازمان‌های اطلاعاتی در کشورداری پرداخته می‌شود و سپس هفت دلیل تاریخ‌نگاری سازمان اطلاعاتی که نتیجه پژوهش می‌باشد، ذیل سه بعد اصلی معرفی می‌گردد.
♦ مطالعه تطبیقی گفتمان تاریخی امام خمینی(ره) و آیت ‏الله خامنه‌‏ای/سیدمسعود مسوی
با پیروزی انقلاب اسلامی، بسیاری از گفتمان ‎های حاکم در حوزه ‎های مختلف از جمله گفتمان تاریخی دچار تحول شد. در جهت ‏دهی به این تحول گفتمانی، امام خمینی(ره) و آیت ‏الله خامنه‌‏ای به عنوان رهبران نظام جمهوری اسلامی نقش محوری داشتند. در گفتمان تاریخی ایران پس از انقلاب، صحبت در باب فهم و بینش تاریخی امام خمینی(ره) و آیت ‎الله خامنه ‎ای اهمیت بسیاری دارد؛ به خصوص که بینش، روش و ارزش ‎های پذیرفته ‏شده در تاریخ نگاری و نیز اندیشه تاریخ ‎نگرانه برخی مورخان ایرانی بعد از انقلاب تا حد زیادی تحت تأثیر نگاه و رویکرد ایشان بوده است. نظر به اهمیت این موضوع، مقاله حاضر به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که در درجه نخست، تاریخ و تاریخ‌‎نگاری در گفتمان تاریخی امام خمینی(ره) و آیت الله خامنه‌‎ای در مقام رهبران جمهوری اسلامی، چه جایگاهی داشته و در گام بعد در قالب مطالعه تطبیقی، گفتمان تاریخی این دو رهبر از چه شباهت ‎ها و تفاوت‌هایی با یکدیگر برخوردار است.
♦ دیپلماسی فرهنگی و جایگاه بین‌المللی ایران/عبداله قنبرلو
با توجه به مزیت‌های فرهنگی- تمدنی ایران، استفاده از دیپلماسی فرهنگی می‌تواند نقش مهمی در بهبود قدرت نرم و تأمین منافع ملی این کشور داشته باشد. در عمل، تاکنون نتایج حاصل از دیپلماسی فرهنگی در مقایسه با پتانسیل‌های عظیم کشور رضایت‌بخش نبوده است. با وجود بعضی دستاوردهای مهم، این دیپلماسی نتوانسته در تقویت وضع «پذیرش بین‌المللی» ایران نقش قدرتمندی بازی کند. بر این مبنا، سؤال مقاله این است که چرا دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران نتوانسته در بهبود جایگاه بین‌المللی ایران تأثیر چشمگیری داشته باشد. در پاسخ به این پرسش، مقاله به مشکلات و چالش‌های دیپلماسی فرهنگی ایران می‌پردازد. فقدان استراتژی منسجم، غفلت از بخش خصوصی، ضعف کارگزاران دولتی، غلبه نگاه ایدئولوژیک و تعدد نهادهای سیاست‌گذاری مهمترین عوامل دخیل در تضعیف دیپلماسی فرهنگی کشور هستند. این مقاله پس از بررسی و تحلیل مسائل، به پیشنهادهایی برای کارآمدسازی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران خواهد رسید.

برای اطلاعات بیشتر کلیک کنید

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی شماره ۱۱۶

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ۱۱۶ – آذر ۱۴۰۰

در شماره ۱۱۶ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

گفتمان «هویت‏‌مبنا»: مبنای حکمرانی امنیتی خوب در جمهوری اسلامی ایران/ فرزاد پورسعید
در این مقاله به این گزاره کلیدی می‏‌پردازیم که از میان چهار گفتمان «هویت‏‌مبنا»، «پیشرفت‏‌مبنا»، «قدرت‏‌مبنا» و «امنیت‏‌مبنا»، در چارچوب حکم‏‎رانی امنیتی در فضای مناسبات و کشمکش گفتمانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گفتمان مبنایی و محوری مناسب برای جمهوری اسلامی ایران، گفتمان «هویت‏‌مبنا» یا هویت‏‌پایه است. به بیان دیگر، حکم‏رانی امنیتی خوب در جمهوری اسلامی ایران، در پرتو تکوین هویت و هویت‏‌باوری ممکن می‏‌شود و این نوع حکم‏رانی است که می‏‌تواند بیشینه امنیت را در جمهوری اسلامی ایران با کمینه هزینه، پارادوکس و پیامد نامطلوب به ارمغان آورد. خرید و دانلود این مقاله

حکمرانی اقتصادی در ایران و مسئله بازتولید نابرابری/ عبداله قنبرلو
در ماه‌های اخیر به‌تبع شروع به کار دولت سیزدهم مجدداً موضوع ضرورت توجه به عدالت اقتصادی و رسیدگی به نیازهای معیشتی و رفاهی مردم مورد تأکید قرار گرفته است. مدتی است امواج تورمی جدیدی در بخش کالاهای اساسی و مواد غذایی شکل گرفته و مستقیماً معیشت شهروندان را هدف قرار داده است. طبق گزارش‌های مختلفی که از وضعیت رفاهی کشور ارائه شده، جمعیت فقیر جامعه رو به افزایش است و به‌موازات آن بر شدت نابرابری نیز افزوده می‌شود. ادامه این روند می‌تواند آثار اجتماعی، سیاسی، و امنیتی مخربی برای کشور به جا بگذارد.

پیامدهای حقوقی و اقتصادی پیوستن ایران به توافق‌نامه پاریس/ حسن صدرانیا
این گزارش تلاش دارد با بررسی مفاد توافق‌نامه پاریس، پیامدهای حقوقی و اقتصادی الحاق ایران به این کنوانسیون را مورد ارزیابی قرار دهد. ایده اصلی گزارش این است که با توجه به شرایط اقتصادی کشور از جمله تحریم¬هایی که علیه ایران وجود دارد، لازم است فارغ از رویکردهای سیاسی، این توافق‌نامه از منظر ملی موردبررسی قرار گرفته و با آینده‌نگری وضعیت‌های احتمالی پیش رو ترسیم و سپس تصمیم مقتضی اتخاذ گردد.

توانش‌های جغرافیایی و گنجایش جمعیت‌پذیری ایران/ مراد کاویانی راد
بُن‌مایه‌های امنیت و قدرت کشورها بر کمیت و کیفیت جمعیت و ظرفیت‌های جغرافیایی پذیرای آن جمعیت استوار است. طی چند دهه گذشته شیب نرخ رشد جمعیت در ایران روندی کاهنده پیموده به‌گونه‌ای که طی کمتر از سه دهه آینده‌، روند افزایش جمعیت از حرکت بازخواهد ایستاد. این در حالی است که دست‌کم طی یک دهه گذشته بارها بر مسئله جمعیت و فرزندآوری پافشاری شده و در برنامه‌های ملی نیز گنجانده شده است. آنچه در این میان کمتر در کانون نگرش برنامه‌ریزان قرار داشته است سازگاری و هماهنگی این سیاست‌ها با توانش‌ها و ظرفیت‌های جغرافیایی و سرزمینی کشور بوده است. نوشتار پیش رو بر آن است که توانش‌های جغرافیایی را در پیوند با گنجایش جمعیت‌پذیری کشور بررسی و واکاوی کند.

حمایت از خانواده و جوانی جمعیت: بایسته‌‏ها و چالش‌‏ها/ سعید صادقی جقه
علیرغم تحولات گسترده در زمینه‌‏های فناوری، میزان جمعیت کماکان ازجمله مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت ملی به شمار می‏‌رود. بااینکه ایران از جمعیت مناسبی برخوردار است، اما در سال‏‌های اخیر، رسیدن نرخ رشد جمعیت در ایران به کمتر از نرخ جانشینی، نگرانی‌هایی را نسبت به سالخوردگی جمعیت در آینده نزدیک برانگیخته است. تدوین و ابلاغ سند «سیاست‌‏های کلی جمعیت» از سوی مقام معظم رهبری و نیز تصویب و ابلاغ قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» پاسخ‌‏هایی به این نگرانی بوده‌‏اند. نوشتار حاضر پس از تأملی مختصر در زمینه نگرانی‏‌های جمعیتی، چالش‏‌های اجرای قانون ابلاغی جمعیت را بررسی کرده و توصیه‏‌هایی برای مواجهه مناسب با معضل کاهش نرخ رشد جمعیت ارائه کرده است.

بایسته‌های سیاست‌گذاری در باب حجاب در جمهوری اسلامی ایران/ علی مرندی
حجاب در اسلام به‌عنوان یک واجب شرعی مطرح می‌شود اما در دیگر سو تبدیل حجاب از واجب شرعی به قانون لازم‌الاجرا به چالشی برای بخشی‌هایی از جامعه ایران تبدیل شده است. این نوشتار پس از بررسی حجاب به‌عنوان یک واجب شرعی در پی پاسخ به این پرسش است که آیا اساساً حکومت مجاز است در پوشش مردم اجبار قانونی اعمال کند؟ و آیا این مسئله دخالت در حریم خصوصی افراد و خلاف تساهل نیست؟ پس از پاسخ به این سؤال این نوشتار به پی‌جویی سیاست‌گذاری در باب حجاب و پوشش در ایران می‌ر‌ود و در این راستا بایسته‌هایی را مطرح می‌سازد.

رسانه ملی: مسائل و راهبردها/ سیدمسعود موسوی
سازمان صداوسیما در برهه کنونی با مسائل و چالش‎های عدیده‏ای روبه‌روست که بخشی از آن ناشی از نوع سیاست‌گذاری‌ها و تصمیمات ساختار مدیریتی آن است و بخشی از آن نیز ناشی از تحولات خیره‎کننده‎ای است که در عرصه رسانه و فضای مجازی اتفاق افتاده است. با تغییر ریاست سازمان صداوسیما می‏توان امیدوار بود که بخشی از مسائل رسانه ملی در دوره جدید برطرف شود. در این راستا در مقاله حاضر ضمن پرداختن به مهم‎ترین چالش‏های سازمان صداوسیما، راهکارهایی برای حل این مسائل ارائه شده است.

دعاوی بین‌المللی علیه ایران: سایه تحریم بر کارآمدی حقوقی/ حسن عالی‌پور
یکی از پیامدهای تحریم فراگیر آمریکا علیه ایران، طرح رو به افزایش دعاوی بین‌المللی علیه ایران است. تحریم به وضعیت عدم همکاری دوسویه دامن زده که از یک سو کشورهای گوناگون و نهادهای بین‌المللی همکاری بایسته با ایران ندارند و از وضعیت ایران بهره برده، علیه آن موضع‌گیری می‌کنند و از سوی دیگر ایران نیز به جهت عدم ثبات و پیش‌بینی‌پذیری روابطش با دیگر کشورها، گاه از انجام تعهد سرباز می‌زند و رویکرد انزواجویانه و گاهی تلافی‌جویانه (به‌ویژه جایی که طرف مقابل با تحریم‌های آمریکا همکاری می‌کند) را دنبال می‌کند. کم تعاملی میان ایران و دیگر کشورها و نهادها، فرصت‌های چانه‌زنی و راهبردگرایی را از ایران ستانده و درنهایت دعاوی حقوقی به زیان ایران تمام می‌شود. در این گزارش به برخی از پرونده‌های طرح شده یا در شرف طرح علیه ایران اشاره می‌شود تا از رهگذار آن‌ها، چالش‌ها و راهبردهای حقوقی ایران در دعاوی بین‌المللی ارزیابی شود.

نظام بین‏‌الملل و حکمرانی امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران/ مهدی شاپوری
تأثیرگذاری نظام بین‏‌الملل بر حکمرانی امنیت ملی، موضوعی است که به نظر می‏‌رسد کمتر در مباحث مربوط به حکمرانی به آن پرداخته شده است. این در حالی است که نظام بین‏‌الملل یکی از متغیرهای اصلی شکل‏‌دهنده به کنش و رفتارهای دولت‌‏هاست. ضمن اینکه در عصر جهانی‏‌شدن و افزایش وابستگی میان دولت‏‌ها، تأثیرگذاری نظام بین‌‏الملل بر حکمرانی امنیت ملی بیشتر نیز شده است. در این نوشتار، به چگونگی این تأثیرگذاری، با نگاه به ایران، پرداخته می‌‏شود. خرید رایگان و دانلود این مقاله

دور جدید مذاکرات برجامی: الزامات و راهکارهای پیشنهادی/ یاسر نورعلی‌وند
دور جدید مذاکرات برجامی در حالی قرار است هشتم آذرماه در وین آغاز شود که به سبب تغییر دولت‌ها در هر دو سوی میز مذاکره، فضا، سیاست‌ها و رویکردهای جدیدی بر آن حاکم شده است. از این رو گزارش حاضر، ضمن بررسی سیاست‌ها و رویکردهای دو طرف، به الزامات و راهکارهایی پرداخته است که به پیشبرد موفقیت‌آمیز دستورکار تیم مذاکراتی کشور کمک می‌کند. خرید و دانلود این مقاله

نگاه دیگران
اصول و محورهای رویکرد امنیتی اعتماد صفر/سی. جی. هاگی/ ترجمه قاسم ترابی
با فرو رفتن بیشتر ما در عصر اطلاعات، اهمیت امنیت سایبری به مثابه یکی از وجوه بنیادین امنیت ملی همچنان در حال افزایش است. همه‏‌گیری کوید-۱۹ از طریق گسترش دورکاری، تجارت الکترونیکی و استفاده از بسترهای آنلاین تهدیدهای سایبری را بیش از پیش افزایش داد. این مقاله مدل اعتماد صفر را به مثابه یکی از مدل‌های تأمین و ارتقای امنیت سایبری بررسی می‏‌کند و نشان خواهد داد چگونه اعتماد صفر می‌‏تواند به محافظت از شبکه‌های شرکت‌ها و کشورها کمک کند.

جمهوری اسلامی ایران و سیاست همسایگی در نگاه اندیشکده‏‌های خارجی/ امین پرتو
در چند ماه گذشته و در دولت جدید، تلاش برای بهبود روابط خارجی میان ایران و همسایگانش شدت گرفته است. روابط برخی از این همسایگان (مانند عربستان) با ایران قطع است و جنگی نیابتی میان آنان با ایران در جریان است. ایران همچنین در چند ماه گذشته روابطی پرتشنج با جمهوری آذربایجان داشته است. وضعیت داخلی عراق با شکست نیروهای سیاسی محور مقاومت در انتخابات پارلمانی به‌کلی به‌هم‌ریخته است. آن بخش از حشدالشعبی که نزدیک به ایران و موسوم به حشد ولایی است به نتایج انتخابات معترض است و آن را توطئه بزرگ تقلب می‏نامد. در ادامه جان به دربردن نخست‌وزیر عراق از یک ترور با پهپادهای انتحاری، وضعیت را هر چه بیشتر برای روابط خارجی ایران پیچیده ساخته است.

کتاب ماه
کهکشان اینترنت: تأملاتی در باب اینترنت، کسب و کار و جامعه/ مانوئل کاستلز/ معرفی: مجتبی قلی‌پور
کهکشان اینترنت جدیدترین کتاب کاستلز است که آبان ماه ۱۴۰۰ با ترجمه دکتر حیدر شهریاری از سوی انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی منتشر شده است. نسخه انگلیسی کتاب را سال ۲۰۰۱ انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر کرده است. با گذشت حدود بیست سال از انتشار کتاب، کهکشان اینترنت همچنان یکی از پرارجاع‌ترین و زنده‌ترین آثار کاستلز است به‌نحوی‌که ترجمه آلمانی کتاب هم چندی پیش تقریباً هم‌زمان با ترجمه فارسی آن منتشر شد. کهکشان اینترنت مبدأ، منطق، ساختار و تکامل اینترنت و بنیادی‌ترین دگرگونی‌هایی که براثر ظهور و گسترش آن در جوامع ما رخ داده است را به تصویر می‌کشد و اگرچه نویسنده آن را کتابی «تحلیلی» و نه «سیاست‌گذارانه» و «مدیریتی» می‌خواند (ص ۲۲) اما گذشته از تحلیل‌های پرمغز علمی، همچون اغلب آثار کاستلز دارای ارزش و اهمیت راهبردی کم‌نظیری به‌ویژه برای کشوری چون ایران است که هنوز نتوانسته به الگوی حکمرانی مطلوب و منسجمی برای مواجهه با فناوری‌های اطلاعاتی-ارتباطی نوین و فضای مجازی دست یابد.

آینده آسیایی

آینده آسیایی

در سال‌های اخیر، در نظم بین‌المللی نوعی وارونگیِ نقش به وجود آمده و وابستگی غرب به رشد آسیا بیشتر شده است. تاریخچۀ جریان سرازیرشده از فناوری‌ها از آسیا به‏‌سمت غرب یادآور آن است که علم و فناوری به هیچ‏کس تعلق ندارد. البته روایت‌های غربی‌ها برای مدتی طولانی به تمسخر فرهنگ‌های آسیایی به‌‏منزلۀ نسخه‌برداری‌هایی صرف پرداخته‌اند. آسیا بر جهان قدیم استیلا داشت و غرب بر جهان جدید و حالا ما داریم به‌‏سمت دنیایی جهانی پیش می‌رویم. دیگر نظم جهانی غربی در کار نیست و هرگز نیز بازنخواهد گشت. هرگز تا پیش از این، نظامی جهانی وجود نداشته است که با این قوت به‏‌واسطه تمدن‌ها، مناطق و قطب‌های قدرت در تمامی قاره‌ها تثبیت یافته باشد؛ نظم جهانی که موفقیت همه در آن به درجه‌ای سالم و مناسب از جهانی‏‌شدن در میان‌شان وابستگی داشته باشد. آسیا به درک کاملی از تأثیر تاریخ غرب بر شرایط کنونی خود رسیده است. هم‌‏اکنون نوبت غرب است که به فهمی از ظهور و ارتقای جایگاه آسیا در آینده خود برسد.

نویسنده کتاب، پاراگ خانا پاراگ خانا سال ۱۹۷۷ در کانپور هند به دنیا آمد. وی دکترای روابط بین‌الملل خود را در سال ۲۰۱۰ از مدرسه اقتصاد لندن دریافت کرد. او بنیان‌گذار و از مدیران مؤسسه Futuremap است که در حوزهٔ مشاوره راهبردی سناریومحور فعالیت می‌کند. از آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جهان دوم: امپراتوری‌ها و نفوذ در نظم جدید جهانی؛

• چگونگی مدیریت جهان؛ • واقعیت هیبریدی؛

• ترسیم نقشه آینده تمدن جهانی؛

• فن‌سالاری در آمریکا: ظهور دولت اطلاعات.

همچنین خانا، در سال ۲۰۰۲ جایزهٔ رهبران آینده سازمان همکاری اقتصادی و توسعه را از آنِ خود کرد.


نویسنده:پاراگ خانا
مترجمان: محمدرضا مجیدی؛ محمود جوادی
ناشران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، خاوران فردا
نوبت چاپ: اول ۱۴۰۰
شمارگان: ۱۰۰
قیمت: ۸۰۰.۰۰۰ ریال
شابک: ۱-۳-۹۸۸۷۴-۶۲۲-۹۷۸

خرید اینترنتی کتاب آینده آسیایی

سیاستگذاری در حوزه فضای مجازی؛ چالش‌ها و پیامدها

اپیزود ۵ – سیاستگذاری در حوزه فضای مجازی؛ چالش‌ها و پیامدها

طرح پیشنهادی نمایندگان مجلس یازدهم درباره «حمایت از حقوق کاربران در فضای مجازی»، می‎‌تواند زمینه‌‎ساز تحولات گسترده و ساختاری در مدیریت و سیاست‌گذاری در عرصه فضای مجازی کشور شود. در شرایطی که شائبه‌های زیادی در سطح افکار عمومی و فعالان عرصه فضای مجازی در خصوص این طرح وجود دارد و آن را مقدمه‌‎ای برای محدودیت فضای مجازی قلمداد می‌کنند، در گزارش حاضر تلاش شده ضمن بررسی طرح پیشنهادی مجلس و ویژگی‎های آن، پیامدهای اجرای طرح و راه‌کارهای سیاست‌گذاری کارآمد در فضای مجازی مورد بررسی و تبیین قرار گیرد.

کهکشان اینترنت

کهکشان اینترنت؛ تأملاتی در باب اینترنت، کسب و کار و جامعه

نفوذ فناوری اینترنت در ایران‌ و جهان به‏‌سرعت در حال افزایش است. این پدیده تمام ابعاد زندگی فردی و جمعی را تحت‏‌تأثیر قرار داده است. بیشتر کسب‌و‏کارها و بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی و امنیتی به‌‏شدت از اینترنت متأثر می‌شوند. با دستیابی کشورها و شرکت‌ها به فناوری‌های جدید کمتر حوزه‌ای می‌توان یافت که از دایره‌ تأثیرگذاری آن خارج باشد. تلاش برای فهم این پدیده از زوایا و دیدگاه‌‏های علمی و عملی مختلف به یکی از دغدغه‌‏ها و کانون‏‌های توجه محافل آکادمیک و تصمیم‌گیری تبدیل شده است. بی‏شک، یکی از مسیرهای فهم این پدیده و آثار آن بر حیات جوامع، رجوع به مراجع و آثار برجسته اندیشمندان این حوزه است. کاستلز از جمله شاخص‏ترین، اندیشمندانی است که آثاری فاخر در این حوزه دارد. امید است اثر حاضر، محتوای ارزنده‌‏ای را در اختیار خوانندگان و مخاطبان علاقه‏‌مند قرار دهد.

نویسنده کتاب حیدر شهریاری، دانش‌آموخته دکتری علوم سیاسی با گرایش جامعه‌‏شناسی سیاسی از دانشگاه علامه طباطبایی و عضو گروه علوم سیاسی دانشگاه شیراز است. حوزه‌های پژوهشی موردِعلاقه ایشان جامعه‏‌شناسی سیاسی همچون رسانه و سیاست، انقلاب‏‌ها و جامعه‏‌شناسی سیاسی ایران معاصر است. ازجمله ترجمه‏‌های ایشان عبارت‌‏اند از:

• استراتژی‏‌های امنیتی قدرت‏‌های بزرگ بعد از جنگ سرد؛

• بسیج اسلام سیاسی در ترکیه.


تألیف : مانوئل کاستلز
مترجم : حیدر شهریاری
ناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی
نوبت چاپ: اول ۱۴۰۰
قیمت: ۵۸۰.۰۰۰ ریال
شابک: ۷-۱-۹۸۸۷۴-۶۲۲-۹۷۸

خرید اینترنتی کتاب کهکشان اینترنت؛ تأملاتی در باب اینترنت، کسب و کار و جامعه

ماه نگار دیده بان امنیت ملی ۱۱۵

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ۱۱۵ – آبان ۱۴۰۰

در شماره ۱۱۵ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

نگاهی به وضعیت شادکامی ایرانیان/ مجتبی قلی‌پور
در این نوشتار ابتدا مقدمه‌ای بسیار فشرده بر چگونگی ورود شادکامی به عرصه حکمرانی و سیاست‌گذاری ارائه می‌کنیم، سپس معنای شادکامی را در برداشت‌های کنونی از آن مطرح می‌کنیم. بخش اصلی نوشتار به وضعیت شادکامی در ایران بر اساس آخرین گزارش‌های جهانی و ملی اختصاص دارد و سپس تلاش می‌کنیم برخی از عوامل احتمالی وضعیت نامطلوب رتبۀ ایران در شاخص شادکامی را تشریح کنیم. توصیۀ بنیادین این است که تداوم روند کنونی سقوط وضعیت نیک‌زیستی و شادمانی ایرانیان باید به‌سرعت متوقف شود و این کار مستلزم بازاندیشی‌های بنیادین در سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاست خارجی و کیفیت کلی حکمرانی کشور است. خرید رایگان این مقاله

بازتاب‌های اجتماعی-امنیتی ابربحران فرونشست در ایران/ مراد کاویانی راد
برداشت بی‌رویه و فزاینده از آب‌های زیرزمینی به همراه دگرش‌های آب و هوایی به فرونشست بی‌بازگشت زمین و خشک‎سالی‌های پیاپی در ایران انجامیده، به‌گونه‎ای که قلمروداری سرزمین و بنیادهای زیستی به شیوه کنونی به بن‌بست رسیده است. کارشناسان دهه‌ها پیش نسبت به این وضعیت هشدار داده بودند اما برونداد مدیریت ناکارا و ناسازگار با جغرافیا و اقلیم خشک، همه شهرهای بالای یک میلیون جمعیت و همه دشت‌های کشور را درگیر فرونشست و فروچاله کرده است. نوشتار پیش رو هشداری همگانی به‌ویژه برای کارگزاران ملی و فروملی است که کشور درگیر چالش و بن‌بستی بی‌بازگشت در بخش زیستگاه و سرزمین ملت ایران شده است.
چالش‌های تحلیل آماری امنیت غذایی در نظام تصمیم‌گیری/ حسن صدرانیا- محمدرضا وصالی
جمع‌آوری داده و تحلیل داده برای اتخاذ یک تصمیم جزء اقدامات ضروری در کشورداری است. داده‌ها بنیاد تحلیل را تشکیل می‌دهند و برای شناخت وضعیت موجود لازم است این داده‌ها در بستر روش‌های علمی تحلیل شوند. این فرایند در موضوعات مرتبط با امنیت غذایی که یکی از ابعاد امنیت ملی است اهمیت فزاینده دارد. به‌خصوص که جمهوری اسلامی ایران در شرایط تحریم حداکثری قرار دارد و به‌واسطه خشک‌سالی و تغییر اقلیم و کاهش منابع، تنگناهای متفاوتی در مسیر دستیابی به امنیت غذایی دارد. ازاین‌رو شناخت واقعیت‌های وضع موجود به تصمیم‌گیری برای رسیدن به آینده‌ای مطمئن کمک خواهد کرد. نوشتار حاضر در نظر دارد به چالش‌هایی که در فرایند تحلیل داده‌های آماری برای شناخت وضع موجود امنیت غذایی و روش‌های محاسباتی آن به‌صورت مختصر اشاره کند.

طرح اصلاح قانون نظارت بر رفتار نمایندگان مجلس: نظارت درونی یا کنترل بیرونی؟ / حسن عالی‌پور
یکی از طرح‌های چالش‌برانگیز مجلس شورای اسلامی که در مهرماه ۱۴۰۰ چهره خبری یافت، طرح اصلاح قانون نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان است. این طرح در کنار طرح¬هایی مانند صیانت از فضای مجازی، تسهیل مجوزهای کسب‌وکار که به‌طور خاص به دگرگونی در وکالت دادگستری می‌اندیشد، نظارت بر اموال مسئولان، شفافیت آرای نمایندگان و مانند این‌ها، نشان از سه ویژگی قانون‌گذاری در مجلس یازدهم دارد. نخست اینکه بیشتر پیش‌نویس‌های جنجالی و چالشی، از جنس طرح است و نه لایحه. طرح که در دوره انتقال دولت‌ها از لایحه پیشی می‌گیرد به‌اندازه لایحه از نیروی دقت و ضرورت‌سنجی برخوردار نیست. دوم اینکه، طرح‌های پیش‌گفته، متونی کوچک ولی تأثیرگذار در حوزه‌های بزرگ‌اند. انباشت چنین طرح‌های به‌ظاهر کوتاه، مجلس را از تمرکز و دقت در پرداختن نوبه‌ای و حساب‌شده به‌پیش‌نویس‌های قانونی بازمی‌دارد. سوم اینکه طرح اصلاح قانون نظارت به همراه طرح‌های دیگر، هیچ‌یک به‌طور خاص در راستای حل بحران‌های اقتصادی و اجتماعی که جامعه ایرانی گرفتار آن شده است، نیستند و نیروی مجلس همچنان در ضرورت‌سنجی آنچه نیاز به قانون‌گذاری برای حل مشکلات واقعی جامعه دارد، کم‌رمق است.
سیاست‌زدگی در دستگاه سیاست خارجی: علل و پیامدها/ پیمان حسنی
این نوشتار به مسئله سیاست‌زدگی در دستگاه سیاست خارجی که یکی از نهادهای حساس کشور است می‌پردازد. از آنجا که رسالت این نهاد تأمین حداکثری منافع ملی کشور است، سیاست‌زدگی به عنوان یک آفت جدی، می‌تواند این رسالت را مخدوش کرده و عملکردهای آن را مختل سازد. شناخت علل سیاست‌زدگی در دستگاه سیاست خارجی و انوع آن، می‌تواند راه را برای مقابله با این آسیب و حتی‌المقدور کنترل آن هموار سازد.
ایران در افکار عمومی جهان و منطقه/ مهدی شاپوری
بررسی نظرسنجی‏‌ها و تحلیل‏‌ها نشان می‏‌دهد جمهوری اسلامی ایران بازیگر محبوبی در افکار عمومی جهان و منطقه نیست. در جوامع منطقه، نگرش منفی نسبت به ایران از سال ۲۰۱۱ به بعد تشدید شده؛ که عمدتاً تحت تأثیر تحولات ناشی از انقلاب‏‌های عربی به‏‌ویژه بحران سوریه و سپس یمن و سیاست‏‌های جمهوری اسلامی ایران و کشورهای منطقه نسبت به این بحران‏‌ها بوده است. البته شکاف آشکار و عمیقی بین افکار عمومی شیعیان و سنی‏‌ها نسبت به جمهوری اسلامی ایران وجود دارد. اکثر شیعیان نگرشی مثبت در مورد جمهوری اسلامی و سیاست‌‏های منطقه‌‏ای آن دارند و در مقابل، اکثر سنی‏‌ها در این رابطه دیدگاهی منفی دارند. ضمن اینکه در برخی کشورها مانند عربستان سعودی، نگرش منفی نسبت به ایران بسیار شدید است و در بعضی دیگر مانند مصر، شدت نگرش منفی به کشورمان کمتر است. همچنین، ایران بهترین جایگاه را در افکار عمومی پاکستان دارد.
محیط پیرامونی در حال تغییر ایران: پیامدها و سیاست‌ها/ یاسر نورعلی‌وند
محیط پیرامونی و روند تحولات آن از سال‌های ابتدایی قرن بیست و یکم به این سو در راستای منافع جمهوری اسلامی ایران و افزایش نفوذ منطقه‌ای آن بوده است. با این حال، در سال‌های اخیر و به ویژه در ماه‌های اخیر، تحولاتی در محیط همسایگی و منطقه‌ای ایران در حال وقوع است که جهتی عکس تحولات دو دهه اخیر دارد و به ضرر ایران در جریان است. گزارش پیش‌رو با در نظرگرفتن سطح تحلیل منطقه‌ای، به دنبال پاسخ به این پرسش‌ها برآمده است که مجموعه تحولات فوق چه پیامدهایی برای منافع و امنیت ملی ایران در پی دارد و چگونه می‌توان روند این تحولات را متوقف و به سود ایران تغییر داد.
سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران: مسئله‌ها و بایسته‌ها/ سیدعلی مرندی
ایران پس از چین بیشترین تعداد همسایگان را دارد؛ همین مسئله توأمان چالش‌ها و فرصت‌هایی را پدید آورده است که سبب اهمیت «سیاست همسایگی» در جمهوری اسلامی ایران می‌شود. دولت جدید نیز دیپلماسی همسایگی را اولویت نخست سیاست خارجی خود دانسته است که همین مسئله بر اهمیت بررسی علمی این موضوع افزوده است. به همین منظور در این متن تلاش شده ضمن تبیین اهمیت «سیاست همسایگی»، مسئله‌ها و بایسته‌های سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران تبیین شود.
راهبرد جمهوری اسلامی ایران در قفقاز/ حسن صدرانیا
نوشتار پیش رو در نظر دارد با تحلیل اهداف هر یک از بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، به راهبرد مناسبی برای جمهوری اسلامی ایران در منطقهٔ حساس قفقاز دست یابد.
◄بحران انرژی در جهان و مسأله بازگشت ایران به بازار انرژی/ عبداله قنبرلو
جهان در حالی با بحران انرژی مواجه شده که سال گذشته تصور چنین سناریویی بسیار بعید به نظر می‌آمد. دسترسی ناکافی به انرژی به‌صورت زنجیروار به کشورهای مختلفی سرایت کرده و در حال اثرگذاری بر چرخه اقتصاد جهان است. این نگرانی وجود دارد که با ورود به فصل سرما شدت بحران افزایش یابد. بنابراین، جهان نیازمند تدابیر جدیدی برای ساماندهی به تولید و توزیع انرژی شده است. با وجود بحران، بعضی از کشورهای دارای ذخایر انرژی فراوان ازجمله ایران به دلیل تحریم‌های غرب قادر به صدور منابع انرژی خویش نیستند. تشدید بحران می‌تواند گشایش در تحریم‌های مذکور را تسهیل کند.
نگاه دیگران

راه‏کارهای مقابله با نقض داده‌‏ها/ جنیفر گرگوری/ ترجمه و تحلیل: قاسم ترابی
با پیشرفت تکنولوژی و به ‌خصوص انقلاب ارتباطات و اطلاعات و پدیده‏هایی همچون دولت الکترونیک، اطلاعات گسترده‏ای از کاربران از جمله نام، آدرس ایمیل، کلمات عبور، شماره تلفن، تاریخ تولد، شماره کارت اعتباری و امثال این‏ها به دنیای دیجیتال منتقل ‌شده و به دنبال آن حملات سایبری از جمله پدیده نقض داده‏ها نیز گسترش ‌یافته است. مقاله حاضر با درک چنین ضرورتی، راه‏کارهایی را برای مقابله با نقض داده‏ها و افزایش امنیت سایبری پیشنهاد داده است.
نگاه ماه:

مهاجرت ایرانیان، وضعیت اقتصادی و آینده ایران در خاورمیانه/ امین پرتو
با ادامه تشدید وخامت وضعیت اقتصادی در ایران، مسائل امنیتی متأثر از این وضعیت هم موردتوجه اندیشکده‌‏های خارجی قرار گرفته است. مسئلهٔ مهاجرت ایرانیان به خارج از کشور به سبب ناملایمات اقتصادی، وضعیت ایران در آیندهٔ خاورمیانه و آیندهٔ سیاسی دولت جدید مهم‌ترین موضوعات مورد توجه این اندیشکده‏‌ها بوده است.

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی شماره ۱۱۴

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ۱۱۴- مهر۱۴۰۰

در شماره ۱۱۴ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

سیاست‌گذاری در حوزه فضای مجازی؛ چالش‌ها و پیامدها/ سید مسعود موسوی
طرح پیشنهادی نمایندگان مجلس یازدهم درباره «حمایت از حقوق کاربران در فضای مجازی»، می‎‌تواند زمینه‌‎ساز تحولات گسترده و ساختاری در مدیریت و سیاست‌گذاری در عرصه فضای مجازی کشور شود. در شرایطی که شائبه‌های زیادی در سطح افکار عمومی و فعالان عرصه فضای مجازی در خصوص این طرح وجود دارد و آن را مقدمه‌‎ای برای محدودیت فضای مجازی قلمداد می‌کنند، در گزارش حاضر تلاش شده ضمن بررسی طرح پیشنهادی مجلس و ویژگی‎های آن، پیامدهای اجرای طرح و راه‌کارهای سیاست‌گذاری کارآمد در فضای مجازی مورد بررسی و تبیین قرار گیرد. خرید این مقاله
مدیریت واکسیناسیون عمومی در ایران: درس‏‌هایی برای کشورداری/ مجتبی قلی‌‏پور
مدیریت واکسیناسیون عمومی، سومین مرحله از مدیریت بحران کرونا در جهان است. در این مرحله هم مانند دو مرحلۀ پیشین، کشورهای جهان تا اندازۀ زیادی به دو دستۀ موفق‌ها و ناموفق‌ها قابل تقسیم‌ هستند. در ایران این مرحلۀ حساس از بحران همچون دو مرحلۀ پیشین، همراه با فرازونشیب‌های بسیار بود و در مجموع به گونه‌ای پیش رفت که هم هزینه‌های جانی و مالی کشور را افزایش داد و هم نارضایتی شدید مردمی را در پی داشت که موج پنجم بیماری را قابل پیش‏گیری می‌دانستند. در این نوشتار تلاش می‌کنیم تحلیلی بر ناکامی و کندی ایران در مدیریت واکسیناسیون عمومی به عنوان مرحلۀ سوم از مواجهه با بحران کرونا ارائه دهیم و از تجربۀ این ناکامی، برخی درس‌های راهبردی برای کشورداری کارآمد استخراج کنیم.
کرونا و بازگشایی مراکز آموزشی؛ گزینه‏‌ها و چالش‌‏ها/ سعید صادقی جقه
به موازات تداوم شیوع ویروس کرونا، بازگشایی مراکز آموزشی در کشور در دستور کار قرار گرفته است. شتاب واکسیناسیون کرونا از یک طرف و آسیب‏‌ها و کاستی‏‌های آموزش غیرحضوری از جمله مهم‌ترین دلایلی است که مجموعه سیاست‌گذاری نظام آموزشی و نظام سلامت را برای بازگشایی مراکز آموزشی ترغیب می‏‌کند. با این حال، بازگشایی این مراکز حاوی برخی چالش‏‌های احتمالی نیز هست. در نوشتار حاضر با مرور وضعیت واکسیناسیون عمومی و نیز وضعیت آموزش غیرحضوری، گزینه‌‏های پیش رو و چالش‌‏های مرتبط با بازگشایی مراکز آموزشی مورد بررسی قرار گرفته است. خرید این مقاله
بازتاب‌های اجتماعی- امنیتی پائیز کم‌بارش/ مراد کاویانی راد
ایران سرزمینی خشک و کم‌بارش است که طی چند دهه گذشته نیز برخاسته از دگرش‌های اقلیمی درگیر پدیده‌های فرین به‌ ویژه امواج گرمایی و خشک‌سالی‌های پیاپی شده است. بر بنیاد پیش‌بینی‌های هواشناسی، در پائیز پیش رو، کشور درگیر کم‏‌بارشی است که دنباله سال آبی خشک گذشته خواهد بود؛ سال خشکی که محدویت منابع آب، امنیت غذایی و آبی کشور را به‌ شدت متأثر کرد. با نگرش به تنگناهای فزاینده آبی، پیش‌بینی می‌شود پائیز امسال فصل پرتنشی در بخش تأمین امنیت غذایی و فراهم‌سازی آب برای بخش‌های آشامیدنی و کشاورزی باشد. نوشتار پیش رو بازتاب‌های اجتماعی- امنیتی پائیز کم‌‏بارش را بررسی و واکاوی می‏‌کند.
بررسی سیاست تولید یک میلیون واحد مسکونی در سال/ علیرضا رحیمی
با تبدیل طرح جهش تولید و تأمین مسکن به قانون و ابلاغ آن، وزیر راه و شهرسازی از تهیه شدن برنامه اجرایی دراین‌‏باره، خبر داد. این‌ها نشان‏گر عزم مجلس و دولت برای تحقق وعده تولید سالانه یک میلیون واحد مسکونی برای مقابله بحران مسکن در ایران هستند. شواهد دیگر نیز نشان می‌‏دهد که دست‏یابی به این هدف، نخستین و بالاترین خواسته کنونی دولت سیزدهم در گستره اقتصادی است. ولی این قانون و هدف‏گذاری‏‌های برآمده از آن، منتقدان سرسخت و پرشماری دارد. گزارش زیر می‌‏کوشد با توضیح قانون جهش تولید و تأمین مسکن، دیدگاه‌‏های مدافعان و منتقدان آن را بیان داشته و مورد بررسی قرار دهد.
عضویت کامل ایران در سازمان همکاری شانگ‌های؛ فرصت‏‌ها و محدودیت‏‌ها/ مهدی شاپوری
در نشست اخیر سران سازمان همکاری شانگهای در تاجیکستان، با موافقت اعضا، فرآیند تبدیل وضعیت جمهوری اسلامی ایران از عضو ناظر به عضویت کامل یا رسمی این سازمان شروع شد که تکمیل این فرآیند یک تا دو سال طول می‌‏کشد. در این نوشتار به نقاط قوت وضعف سازمان همکاری شانگهای، چرایی پذیرش عضویت کامل جمهوری اسلامی ایران در این سازمان در نشست اخیر سران و فرصت‏‌ها و محدودیت‏‌های این عضویت برای کشورمان پرداخته می‏‌شود. خرید این مقاله
توقف مذاکرات وین و آینده توافق هسته ای ایران/ عبداله قنبرلو
انتخابات ریاست جمهوری اخیر (۲۸ خرداد ۱۴۰۰) از دو جهت پرنده هسته‌ای را تحت تأثیر قرار داده است. از یک سو، تحت تأثیر فرایند جابه‌جایی در میان مقامات تصمیم‌گیر، بیش از سه ماه است مذاکرات هسته‌ای وین متوقف شده است. از سوی دیگر، به تبع تغییر دولت، در تاکتیک دولت جدید نسبت به نحوه ادامه مذاکرات هسته‌ای تغییراتی رخ داده است. احتمال از سرگیری مذاکرات در آینده بالاست. در میان مقامات دولت، اظهاراتی مبنی بر ضرورت نتیجه‌محوربودن مذاکرات مطرح شده است. با این حال، ابهاماتی درباره مسائل و مسیر مذاکرات وجود دارد.
نگاه اروپا به تحولات جدید افغانستان؛ فرصتی برای ایران/ گروه مطالعات بین‌الملل
اتحادیه اروپا برای جلوگیری از شکل‌گیری موج جدیدی از پناهندگی تحت تأثیر نابسامانی‌های اخیر افغانستان، تصمیم گرفته از طریق همکاری با همسایگان به مدیریت بحران افغانستان بپردازد. نوشتار پیش رو، بر این نکته تأکید دارد که جمهوری اسلامی ایران می‌باید با درک ارزش بالای ژئوپلیتیکی خود در سیاست اروپاییِ افغانستان، از آن به عنوان فرصتی هم برای جذب کمک‌های مالی برای جبران هزینه‌های مهاجران و هم برای تقویت اهرم فشار در سایر حوزه‌های مناسبات دوجانبه بهره ببرد.
پیمان ای‌یوکی‌یواس و پیامدهای آن برای نظم جهانی و ایران/ یاسر نورعلی‌وند
از پیمان ای‌یوکی‌یواس بین ایالات متحده، بریتانیا و استرالیا به عنوان یکی از مهم‏ترین پیمان‌های امنیتی جهان پس از جنگ سرد یاد می‌شود. با توجه به این اهمیت راهبردی، نوشتار پیش رو به بررسی چیستی این پیمان، اهداف، ویژگی‌ها و پیامدهای آن برای نظم جهانی و جمهوری اسلامی ایران پرداخته است.
نگاه دیگران: مقابله با جنگ ‏شناختی: آگاهی و تاب‏آوری/ قاسم ترابی
هک ‏شناختی یا به تعبیری جامع‌‏تر، جنگ ‌شناختی نوع پیشرفته‌‏تر جنگ اطلاعاتی و فراتر از آن در عصر پساحقیقت و در عصر انقلاب سایبری و همه‌‏گیری اینترنت و شبکه‏‌های مجازی است. در این نوع جنگ، بازیگران مهاجم تلاش می‏‌کنند به فکر و از آن مهم‏تر به بینش، شناخت و نحوه اندیشیدن مخاطبان خود شکل دهند و ذهنیت آن‌ها را به شکل موردی یا عام تغییر دهند.
نگاه دیگران: روی کار آمدن طالبان در افغانستان و منافع ایران/ امین پرتو
از زمان اعاده قدرت طالبان بر سراسر افغانستان و سقوط حکومت جمهوری در این کشور، طوفانی از تحلیل و نوشته و گفتگو درباره این دگرگونی برق‏‌آسا و بُهت‏‌آور پدید آمده است. در کنار این سؤالات که آینده افغانستان چه خواهد شد و حکومت دوم طالبان به کدام سو خواهد رفت، آینده منافع و امنیت ملی ایران هم مورد توجه بسیاری از اندیشکده‌‏های خارجی قرار گرفته است.

مسائل راهبردی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

مسائل راهبردی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

مسائل راهبردی بخشی از فرایند توسعه در حکمرانی ملی به حساب می‌آیند. این مسائل در حوزه‌ها و ابعاد گوناگون زندگی اجتماعی به وجود می‌آیند و بسیار پیچیده، متنوع و زمینه‌مند هستند. پیچیدگی پدیده‌های اجتماعی شناخت کامل مسائل امنیتی را دشوار می‌سازد؛ اما اتخاذ سیاست‌های درست و دقیق و مقابله معقول و منطقی منوط به همین شناخت است. جمهوری اسلامی ایران در بیش از چهار دهه از عمر خود همواره با مسائل امنیتی و راهبردی گوناگونی روبه‌رو شده است. برخی از این مسائل بسیار پرمخاطره‌اند و به‌‏رغم تلاش‌های صورت‏‌گرفته هنوز به‏‌صورت کامل حل نشده‌اند. کتاب مسائل راهبردی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با هدف ارائه تصویری دقیق از مسائل امنیتی ایران نوشته شده است. نویسنده تلاش کرده است این مسائل را با توجه به ابعاد نوین امنیت ملی، وضعیت آن در جمهوری اسلامی ایران بررسی کند. مطالعه این کتاب می‌تواند برای مقامات، کارشناسان مسائل امنیتی و دانشجویان رشته‌های علوم سیاسی، مطالعات راهبردی و سیاست‌گذاری عمومی مفید باشد.

نویسنده کتاب علیرضا قاضی‌‏زاده دانش‏‌آموخته دکتری امنیت ملی و عضو هیأت ‏علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. حوزه‏‌های پژوهشی مورد علاقه ایشان مدیریت راهبردی در نظام سیاسی، جهانی‏‌شدن و امنیت ملی، قدرت و امنیت نرم، سیاست‏‌گذاری امنیت ملی، مسائل داخلی امنیت ملی می‏‌باشد.

برخی از کتاب‌ها و مقالاتی که وی به‌‏تنهایی در نگارش آن‌ها نقش داشتند، عبارت‏‌اند از:

کتاب‏‌ها:

  • مبانی امنیت ملی؛
  • قدرت نرم و شبکه‏‌های اجتماعی.

مقالات:

  • غافلگیری راهبردی و کارآمدی؛
  • درهم‌‏تنیدگی نهادی و حکمرانی امنیت ملی؛
  • فناوری و قدرت اطلاعاتی؛
  • آزادی سیاسی و امنیت ملی؛
  • جامعه شبکه‏‌ای و امنیت ملی.
ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی شماره ۱۱۳

ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی – شماره ۱۱۳ – شهریور ۱۴۰۰

در شماره ۱۱۳ ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی می‌خوانید:

ایران قوی و بایسته‌‏های حکم‏رانی اجتماعی/ سعید صادقی جقه
حوزه حکم‏رانی اجتماعی در ایران در سال‏‌ها و دهه‏‌های اخیر با مسائل اجتماعی عدیده‌‏ای مواجه بوده که بنا به دلایل متعدد داخلی و خارجی، در وضعیت حل‌‏ناشده باقی مانده‌‏اند و اکنون جمهوری اسلامی ایران را با انبوهی از مسائل انباشته‏ شده مواجه کرده‏‌اند. نرخ فزاینده بیکاری، نیازهای اجتماعی غیرقابل انکار و تقاضا برای خدمات عمومی، به ‏طور مداوم شیوه‏‌های کنونی حکم‏رانی اجتماعی را با پرسش‏‌ها و تردیدهایی مواجه کرده و آن را به چالش می‏‌کشند. تقارن آغاز سده جدید شمسی با شروع دوره جدیدی از ریاست جمهوری که با تحولات گفتمانی هم همراه شده، می‏‌تواند نقطه عطفی در تحولات حکم‏رانی اجتماعی باشد. نوشتار حاضر، با تأملی درباره حکم‏رانی اجتماعی و سیاست‏‌گذاری آغاز شده و با بررسی وضعیت و شاخص‏‌های اجتماعی کشور، مسائل اصلی حکم‏رانی اجتماعی و سیاست‌‏گذاری اجتماعی در نظام جمهوری اسلامی را احصا کرده و توصیه‌‏هایی سیاستی برای ارتقاء عملکرد این حوزه پیشنهاد می‌‏کند.
◄پیامدهای اجتماعی- روان‌شناختی پاندمی کرونا در ایران/ فرزاد پورسعید
یکی از پیامدهای مهم پاندمی کرونا، ابعاد اجتماعی و روان‌شناختی آن است که در صورت عدم مواجهه بهنگام و مناسب با آن، می‌تواند به پیامدهای راهبردی و امنیتی در سطح ملی تبدیل و حتی متوجه نظام سیاسی شود. از این رو، در مقاله حاضر به تبیین پیامدهای اجتماعی/ روان‌شناختی این پاندمی در جامعه ایرانی می‌پردازیم. در پاسخ به مسئله اصلی نوشتار، نوبسنده بر آن است که این پیامدها را به ترتیب در ابعاد اجتماعی و روان‌شناختی می‌توان با عناوین «مسئله انسجام و همبستگی اجتماعی» و «مسئله ناامنی هستی‌شناختی» مشخص کرد که البته در عمل قابل تفکیک از یکدیگر نیستند.
حاکمیت اصول‏‌گرایی و امنیت ملی؛ بایستگی‏ راهبردی دگردیسی در روش‌‏های سیاست‏‌ورزی/ علیرضا رحیمی
در برهه کنونی از تاریخ جمهوری اسلامی، جریان‏های اصول‏‌گرا با آزمونی بس دشوار روبه‏‌رو هستند. اینک نیروهای اصول‏گرای نزدیک به گرانیگاه بنیادی قدرت، فرمان‏روایی هر سه دستگاه اجرایی، قانون‏‌گذاری و قضایی را در دست دارند و هر گونه ناکامی آنان در آوردگاه‌‏های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، با ناکامی نظام سیاسی هم‏سنگ خواهد بود؛ چراکه دیگر نمی‌‏توان ناکامی‏‌ها را با ناتوانی یا کژروی نیروهای لغزش‌‏یافته، غرب‏‌گرا یا کوته‏‌بین پیوند داد. نابسامانی‏‌های توان‏‌فرسای اقتصادی و اجتماعی از یک سو و ناهم‏سویی بخش‏‌های شایان نگرشی از نیروهای اجتماعی با حاکمان، از سوی دیگر، امنیت نظام سیاسی (و به پیروی از آن امنیت کشور) را به توانایی نیروهای اصول‏‌گرا در سامان‏دهی چالش‏‌های پیش ‏روی کشور پیوند داده است. نوشتار پیش‏ رو تلاش کرده افزون بر بازنمایی چالش‏‌های فراروی اصول‏‌گرایان در برهه کنونی، بایستگی راهبردی دگردیسی در روش سیاست‏‌ورزی آنان را به نگرش درآورد.
تنش‌های هیدروپلیتیک حوضه‌های آبریز در ایران؛ زمینه‌ها، پیامدها و بایسته‌ها/ مراد کاویانی راد
ایران سرزمینی خشک و کم‌آب است. هر گونه سیاست‌گذاری و رویه‌گذاری‌ توسعه‌محور باید با این واقعیت جغرافیایی هماهنگ باشد. داده‌ها گویای هستند که بارگذاری‌های محیطی معارض با ظرفیت‌ محیطی حوضه‎‌های آبریز کشور به به تهی‎‌شدن آبخوان‌ها و فرونشست بیشتر دشت‎‌های کشور و بحران کم‌آبی انجامیده، وضعیتی که با پیامدهای تغییر اقلیم، فزایندگی بیشتری یافته است. کارگزاران ملی و فروملی چاره را در انتقال «مازاد آب» حوضه‌های پیرامونی جسته‌اند. این در حالی است که اساساً در هیچ حوضه آبریزی مازاد آب وجود ندارد. وضعیتی که بازتاب‌های ناگواری در خاستگاه ارسال آب در پی داشته است. نوشتار پیش رو، بر آن است که زمینه‌های بحران آب در ایران و پیامدهای انتقال بین‌ حوضه‌ای را واکاوی و راه‌کارهایی برای فراهم‌سازی آب آشامیدنی پایدار حوضه‌های آبریز کشور پیشنهاد کند.
چالش‌های امنیت غذایی کشور در سال ۱۴۰۰/ حسن صدرانیا
امنیت غذایی یکی از مهم‌ترین وجوه امنیت ملی است که ناظر بر عرضه کافی و دسترسی مناسب خانواده به مواد غذایی است. بروز برخی کاستی‌ها در تأمین مواد غذایی از ابتدای سال ۱۴۰۰ تا کنون بیانگر آن است که علاوه بر افزایش قیمت عمده مواد غذایی، دسترسی خانواده‌ها برای تأمین مواد غذایی مورد نیاز با چالش‌های همراه بوده و نگرانی‌هایی را در حوزه امنیت غذایی کشور فراهم آورده است به گونه‌ای که مجلس شورای اسلامی نیز طرح تقویت امنیت غذایی کشور را در دستور کار قرار داده است. این گزارش تلاش دارد به صورت مختصر مهم‌ترین چالش‌های پیش روی امنیت غذایی کشور در سال ۱۴۰۰ مورد بررسی قرار دهد.
ورزش و امنیت ملی؛ با نگاهی به مسابقات المپیک ۲۰۲۰ توکیو/ سید مسعود موسوی
نظر به اثرات مختلفی که ورزش می‌‏تواند از منظر ایجابی و سلبی بر امنیت ملی کشور داشته باشد در مقاله حاضر با عطف توجه به نتایج حاصله در المپیک توکیو و مسائلی که در آوردگاه جهانی شاهد آن بودیم، تلاش شده مسائل و مشکلات مهم ورزش کشور مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد و بر اساس آن‏ها راه‏کارهایی پیشنهاد شود.
راه‌های برون‌رفت از تقابل در مذاکرات هسته‌ای/ محمود یزدان فام
مذاکرات هسته‌ای وین به دلیل تغییر دولت در ایران متوقف شده است. کارگزاران و سیاست خارجی جدید با دولت قبل متفاوت است. مذاکرات هسته‌ای ممکن است به سمت متفاوتی پیش رود؟ وضعیت‌های گوناگونی برای مذاکرات هسته‌ای قابل تصور است. در این نوشته با اشاره به تحولات راهبردی در محیط داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی، وضعیت‌های گوناگون احتمالی در مذاکرات هسته‌ای طرح و آثار و پیامدهای هرکدام از آن‌ها بررسی شده است تا تصمیم‌گیرندگان با آگاهی کامل نسبت به تحولات کنونی و چشم‌انداز آتی، انتخاب‌های واقع‌بینانه‌ای داشته باشند.
تقابل نظامی ایران و رژیم صهیونیستی: احتمالات و کیفیت/ امین پرتو
به دنبال وقوع حمله به کشتی مرسر استریت که در اجاره یک شرکت رژیم صهیونیستی بود و منتهی به کشته شدن دو خدمه بریتانیایی و رومانیایی آن شد، موجی از تهدید و لفاظی از سوی مقامات رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران درگرفت. این تهدیدها جملگی مبتنی بر حتمی‌بودن تلافی رژیم به صورت مضاعف علیه جمهوری اسلامی ایران بود. با این حال، حتی با وجود آنکه حزب الله لبنان اقدام به حمله راکتی علیه شهرک‏های شمال رژیم صهیونیستی کرد و از غزه هم حمله راکتی علیه این رژیم صورت گرفت، پاسخ رژیم صهیونیستی محدود بود. با آنکه مشخص شد رژیم صهیونیستی از شدت‌یافتن درگیری اجتناب می‏کند، اما مسئله احتمال و کیفیت تقابل نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و رژیم صهیونیستی موضوعی دارای اهمیت و شایسته بررسی است.
تحولات افغانستان: سناریوهای پیش رو و سیاست جمهوری اسلامی ایران/ طیبه واعظی
سقوط زنجیروار ولایت‏‌های افغانستان و تصرف کابل به دست طالبان که در فاصله زمانی کوتاهی پس از خروج نیروهای ائتلاف از افغانستان اتفاق افتاد، جامعه افغانستان و کشورهای ذی‏نفع را در خصوص آینده تحولات افغانستان، از جمله مشی سیاسی طالبان در داخل، نوع نظام سیاسی و روابط خارجی این گروه دچار ابهام کرده است. در این میان، ایران به عنوان کشور همسایه که در معرض تهدیدات گوناگونی از جانب افغانستان تحت سلطه طالبان قرار دارد، برای تصمیم‌‏گیری در خصوص سیاست خارجی مناسب در قبال تحولات طالبان نیازمند طراحی سناریوهای محتمل و تعیین خط مشی مناسب در این خصوص است. در مقاله حاضر تلاش می‏‌شود ضمن تبیین تحولات افغانستان، سناریوهای احتمالی در خصوص حکومت آینده افغانستان و راه‌کارهای ایران بررسی شود.
رویکرد اروپا در دوره ریاست جمهوری حجت‌‏الاسلام رئیسی؛ تداوم یا تغییر؟/ یاسر نورعلی‌وند
مناسبات ایران با غرب هم‏زمان با تغییر دولت در ایران بار دیگر در یک مقطع تحول‌ساز حساس قرار گرفته است. گزارش پیش رو با درک این اهمیت به دنبال پاسخ به این سؤال است که آیا رویکرد اتحادیه اروپا و سه قدرت بزرگ اروپایی با روی کار آمدن دولت جدید در ایران دستخوش تغییر و تحول خواهد شد یا خیر و در صورت پاسخ مثبت، این تغییر چه ویژگی‌ها و پیامدهایی خواهد داشت.
نفتالی بنت و دولت بایدن؛ راهبردهای پیشنهادی و بایسته‏‌های راهبردی ایران/ وحیده احمدی
نفتالی بنت نخست‏‌وزیر جدید رژیم صهیونیستی، به دعوت جو بایدن رئیس‏‌جمهور آمریکا به این کشور سفر کرد. موضوع ایران مهمترین محور گفتگوهای بنت با مقامات عالی‏رتبه آمریکا بود. تلاش برای همسوسازی مواضع و رویکردهای دولت بایدن به عنوان دولت دموکرات در آمریکا با راهبرد پیشنهادی بنت برای مقابله با ایران، مهم‏ترین هدف نخست‌‏وزیر جدید این رژیم در این سفر قلمداد می‏‌شود. این نوشتار به راهبرد پیشنهادی دولت جدید صهیونیستی پرداخته و در نهایت به بایسته‏‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با این راهبرد می‏‌پردازد.
نشست ماه: فرایندهای امنیت سایبری: موضوعات و تحلیل‌ها/ حیدرعلی بلوجی
عصر اطلاعات، شرایط جدیدی برای امنیت ملی کشورها به وجود آورده است. در واقع، از زمان ظهور اینترنت تا کنون، استفاده از آن صرفاً در راستای اهداف صلح‌جویانه نبوده و در عمل، تهدید به‌زور و حملات در فضای سایبری به طور مداوم افزایش یافته، به طوری که در حال حاضر فضای اینترنت مانند سرزمین، دریا، هوا و فضا به عرصه‌ای برای جنگ تبدیل شده و قابلیت ویران‌سازی امنیت ملی از طریق آن روز به روز در حال افزایش است. در نتیجه، امنیت و بازدارندگی سایبری به جنبه بسیار مهم امنیت ملی کشورها تبدیل شده و هم‏گام با پیشرفت علم و تکنولوژی، بسیاری از زیرساخت‌های مهم کشورها با فضای سایبری گره خورده و به تبع آن سطح مخاطرات امنیتی مربوطه نیز افزایش پیدا کرده و برخی از کشورها را به اتخاذ امنیت سایبری سوق داده است.
نگاه دیگران: برآوردی چهارساله از دولت جدید در ایران از نگاه اندیشکده‌‏های خارجی/ امین پرتو
شدت گرفتن مرگ و میر به سبب بیماری کرونا، تحولات افغانستان و سقوط حکومت وابسته به آمریکا در عرض چند روز و کلاف سردرگم مذاکرات هسته‏‌ای، موضوعات مورد توجه اندیشکده‏‌های خارجی فعال در زمینه مسائل ایران بوده است. اما معدود اندیشکده‌‏هایی هم بوده‌اند که به تشکیل دولت توسط رئیس جمهور جدید در ایران توجه نشان داده و به تخمین و پیشبینی آینده کاری آن در چهار سال پیش رو پرداخته‏‌اند.
◄نگاه دیگران: ابعاد امنیتی اینترنت رفتار/ قاسم ترابی
اینترنت رفتار از آخرین دست‏آوردهای مبتنی بر هوش مصنوعی در فضای سایبر محسوب می‏‌شود. این فناوری به دولت‏‌ها، سازمان‏‌ها و شرکت‏‌ها و اصولاً هر بازیگری که توان و سرمایه لازم را دارد، این اجازه و فرصت را می‏‌دهد که جامعه هدف خود را مورد رصد کامل و دقیق قرار دهد و حتی فراتر از این، جهت ذهنیت و رفتار کاربران را به مسیر دل‏خواه خود تغییر دهد. این مسیر دل‏خواه می‏‌تواند در حوزه تجاری، اقتصادی، مهندسی اجتماعی و فرهنگی و یا در سطحی بالاتر و مهم‌‏تر حوزه نظامی و امنیتی باشد.
نگاه دیگران: رویکرد مبتنی بر اعتماد صفر به امنیت سایبری/ قاسم ترابی
کارشناسان امنیتی دولت‌‏ها و سازمان‏‌ها برای کاهش این مشکل، ساختار امنیتی مبتنی بر اعتماد صفر را ضروری می‌‏دانند که توسط جان‏ کیند‏رواج طراحی ‌شده است. ساختار امنیتی مبتنی بر اعتماد صفر، برخلاف مدل مرسوم کشیدن دیوار بین منابع ایمن و غیرایمن، از قانونی برخوردار است که در آن تأکید می‏شود هرگز اعتماد نکن و همیشه بررسی کن و اینکه هر دو شبکه‏ داخلی و خارجی ایمن نیستند.

خرید مستقیم ماه‌نگار دیده‌بان امنیت ملی شماره ۱۱۳

فرایندهای امنیت سایبری

وبینار «فرایندهای امنیت سایبری»

ارائه: دکتر حیدرعلی بلوجی/محقق مسائل امنیت بین‌المللی

زمان: سه‌شنبه ۱۴۰۰/۵/۲۶  ساعت: ۱۸:۰۰

بلیط شرکت در وبینار با ۱۰۰ درصد تخفیف رایگان می‌باشد(ظرفیت ۵۰ نفر). اطلاعات شرکت در وبینار به شماره تلفن همراه و ایمیل ارسال خواهد شد علاوه بر آن از طریق پنل کاربری خود در فروشگاه نیز می‌توانید به وبینار وارد شوید.

با ثبت نام و خرید بلیط از مزایای عضویت در فروشگاه اینترنتی پژوهشکده مطالعات راهبردی بهره‌مند شوید.

اگر مایل به ثبت نام نیستید از لینک مهمان برای ورود استفاده کنید.