در شماره ۸۹ فصلنامه مطالعات راهبردی می‌خوانید:

◄ نظریه سلاح اطلاعات/ علی علیخانی
در این مقاله تلاش بر آن است تا با بررسی چالش‏‌های ناشی از عصر اطلاعات بر سازمان‏‌های اطلاعاتی، چارچوب نظری جایگزینی برای مدیریت سازمان‏‌های اطلاعاتی و نقش‏‌آفرینی آنها در امنیت ملی ارائه شود. نویسنده با نقد الگوی سنتی کارکرد سازمان‏‌های اطلاعاتی که بر سه رکن «کشف اسرار»، «رابطه تولید کننده- مشتری میان اطلاعات و سیاست» و «گزارش اطلاعاتی» استوار است، استدلال می‏‌کند که تداوم الگوی سنتی در عصر اطلاعات و جهانی‌‏شدن، نمی‏‌تواند تأمین‏‌کننده انتظار کشورداران برای نقش‌‏آفرینی موثر سازمان‏‌های اطلاعاتی در امنیت ملی باشد. با ارائه چارچوب نظری جایگزینی با عنوان «سلاح اطلاعات»، نویسنده بر آن است که واحدها و قضایای این نظریه درباره نقش و کارکرد سازمان‏‌های اطلاعاتی، متناسب با عصر جهانی‏‌شدن هستند و از طریق تولید قدرت اطلاعاتی می‏‌توانند رسالت اطلاعات برای تأمین امنیت ملی را محقق کنند. این نظریه به‏‌جای آنکه اطلاعات را نهادی برای کشف اسرار بداند، آن را سلاحی برای جنگاوری پنهان معرفی می‏کند.
واژگان کلیدی: سلاح اطلاعات، نظریه‏‌پردازی، کشف اسرار، سازمان اطلاعاتی، جنگاوری پنهان، قدرت اطلاعاتی، امنیت ملی.

◄ «هویت ملی» در برنامه‌های تحویل سال بی‌بی‌سی فارسی؛ تهدید راهبردی برای جمهوری اسلامی ایران/ عطاء مقدم‌فر
مسئله اصلی این پژوهش، ارزیابی عملکرد رسانه‌ بی‌بی‌سی فارسی در حوزه هویت‌سازی برای جامعه ایرانی از طریق برنامه‌های تولیدی نمایش‌داده‌شده در ویژه برنامه تحویل سال است. نویسنده با تکیه بر نظریه «روایت» و با روش تحلیل محتوای روایی، برنامه‌های تحویل سال بی‌بی‌سی فارسی را به عنوان نمونه انتخاب و نحوه روایت هجده گویه‌ از شش بُعد اصلی «فرهنگی»، «دینی»، «زبانی»، «اجتماعی»، «سیاسی»، «سرزمینی» و «ارزش‌ها و نمادهای ملی» هویت ملی در این برنامه‌ها از ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۸ را بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که نحوه روایت بی‌بی‌سی فارسی، گویه‌های قابل تأملی از ابعاد هویت ملی به‌‏عنوان یکی از مولفه‌های مرجع امنیت نظام اسلامی را نشانه گرفته و با ارائه روایتی متعارض با سبک زندگی و تجربه زیسته ایرانی، هویت ملی که ایده‌ای نظام‌ساز برای جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود، را با تهدید راهبردی مواجه کرده ‌است. نتایج این پژوهش، در پی‌جویی و شناخت دلایل تغییر و تحولات ناهنجار هویتی و فرهنگی جامعه ایرانی و سیاست‏گذاری پیشگیرانه از آن مؤثر است.
واژگان کلیدی: سیاست‏گذاری فرهنگی، روایت، هویت ملی، تحویل سال، بی‌بی‌سی فارسی.

◄ دوگانگی گفتمانی و تأثیر آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران/ حجر اردستانی/ محمدرضا تاجیک/ مسعود موسوی شفائی/ محسن اسلامی
این پژوهش با تمرکز بر دال امنیت، نشان می‌‏دهد که در جمهوری اسلامی ایران، همواره اختلافی بین دو گفتمان «ضدهژمونیک» و «تعامل‏‌گرا» بر سر فهم این دال جریان داشته است. این اختلاف می‏‌تواند در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به رویکرد واحد پویایی با دو بُعد مکمل یا به رویکرد خودمتناقضی با دو بُعد خنثی‏‌کننده بیانجامد. از منظر این مقاله، رسیدن به رویکرد پویای دوبُعدی در سیاست خارجی، پیش از هر چیز مستلزم ساخت گفتمان سیاسی نو است که با تمرکز بر هویت، هر دو وجه «ضدهژمونیک» و «تعامل‏گرا» را بی‏آنکه متناقض به نظر آیند، در مفصل‏‌بندی نوین زبانی قرار دهد.
واژگان کلیدی: سیاست خارجی، جمهوری اسلامی ایران، امنیت، گفتمان، ضدهژمونیک، تعامل گرا.

◄ راهبرد بهینه ج.ا.ایران در فرآیند دولت- ملت‌سازی سوریه با استفاده از روش دانا/ عبدالمحمود محمدی لرد/مهدی محمدیان
به‌‏رغم کامیابی ج.ا.ایران در جلوگیری از سقوط نظام سیاسی سوریه در عرصه نظامی، تداوم دستاوردهای کشور در این رابطه نیازمند راهبردپردازی جامع و مبتنی بر ملاحظه نقش‌آفرینی سایر بازیگران دخیل در بازی سوریه است. این مقاله مدعی است که تداوم دستاوردها نیازمند نقش‌آفرینی در فرایند دولت- ملت‌سازی پس از منازعه در سوریه است. نویسندگان با استفاده از روش دانا به‏عنوان راهکاری برای راهبردپردازی تلاش کرده‏‌اند راهبرد بهینه را بر مبنای مدیریت تعارض و تضاد میان بازیگران طراحی کنند. در واقع، این روش به دنبال آن است که منافع ج.ا.ایران را در بازی با حاصل جمع مثبت برای اکثر بازیگران دخیل در سوریه محقق کند. یافته‌‏های تحقیق نشان می‌‏دهد که راهبرد بهینه ج.ا.ایران در فرایند دولت-ملت‌سازی سوریه باید واجد این شاخص‏‌ها باشد: پذیرش نظام سیاسی سکولار، پذیرش ناسیونالیسم عربی، تقویت حزب بعث در کنار تشویق تحزب غیرهویتی، تقویت پارلمان در برابر ریاست جمهوری، کاهش نفوذ دستگاه‌‏های امنیتی، استقلال قوه قضائیه از حزب بعث، تشویق اقتصاد نیمه سوسیالیستی، جلوگیری از تقسیم قوا بر اساس مدل لبنانی و عراقی و  مخالفت با فدرالیسم.
واژگان کلیدی: تحلیل بازیگران، دولت-ملت‌سازی، سوریه، مدیریت تعارض، راهبرد بهینه، روش دانا

◄ امنیت رژیم و منطق اتحادها در خاورمیانه/ ولی گل‌محمدی
این مقاله به‏‌دنبال فهم نظام‏‌مند منطق اتحادهای ناپایدار در خاورمیانه پس‌اانقلاب‌‏های عربی است. دولت‏‌های خاورمیانه بر چه اساسی وارد اتحاد با یکدیگر می‌‏شوند و رفتار ائتلاف‏‌سازی سیال آنها تحت تأثیر چه متغیرهایی است؟ برخلاف رویکردهای جریان اصلی در تبیین ماهیت اتحادها، متغیرهایی همچون موازنه قدرت، آنارشی، هویت و تهدیدات خارجی به‏‌تنهایی قادر به فهم سازوکارها و پیچیدگی‏‌های تجربی رفتار اتحادسازی دولت‏‌های خاورمیانه نیستند. مقاله حاضر با بهره‏‌گیری از نظریه‏‌های اتحاد در روابط بین‏‌الملل، چارچوب تلفیقی «امنیت رژیم» را به عنوان رویکرد آلترناتیوی در فهم ریشه‌‏های اتحاد در خاورمیانه پیشنهاد می‏‌کند. به‏‌رغم تحول در محیط بین‏‌المللی و منطقه‏‌ای، منافع اصلی برای هر کدام از دولت‏‌های خاورمیانه هنوز تأمین بقا و امنیت رژیم سیاسی آنهاست. در واقع، گزینه‌‏های روابط خارجی و اتحادسازی دولت‌‏های خاورمیانه مبتنی بر کنش پویای آنها به‏‌منظور حفظ امنیت رژیم حاکم در مقابل تهدیدات بالقوه داخلی و خارجی است. در چنین شرایطی، اتحادها به عنوان ائتلاف‌‏های فراملی میان متحدان بالقوه برای تأمین بقای رژیم‏‌های سیاسی فرمول‏‌بندی می‏‌شود. در راستای آزمون ایده اصلی مقاله، به بررسی موردی ائتلاف‏‌های منطقه‌‏ای خاورمیانه پرداخته می‏‌شود.
واژگان کلیدی: اتحاد، خاورمیانه، انقلاب‏‌های عربی، موازنه قدرت، امنیت رژیم.

◄ نقش افراط‏گرایان در چالش‌‏های داخلی رژیم صهیونیستی/ وحیده احمدی
خوانش متفاوت افراط‏‌گرایان صهیونیست از تصمیمات سیاسی و رویکردها و انگاره‌‏های آنها در مورد چگونگی برخورد با مسائل داخلی، از ابتدای تأسیس رژیم صهیونیستی تا کنون برای ساختار سیاسی آن چالش‏‌زا بوده است. این مقاله به بررسی ماهیت، میزان و نوع چالش‌‏زایی افراط‏‌گرایان برای این رژیم و رویکرد ساختار سیاسی در مواجهه با آنها می‏‌پردازد. پرسش اصلی این است که مهم‏ترین چالش‌‏های مربوط به افراط‏‌گرایان در رژیم صهیونیستی مربوط به کدام طیف از آنها بوده و ساختار سیاسی در واکنش به آن، چه رویکردی داشته است؟ در راستای پاسخ به این پرسش، این فرضیه مطرح شده که «افراط‌‏گرایان راست‏ عمل‌‏گرا» مهم‏ترین چالش‌‏ها را برای رژیم صهیونیستی ایجاد کرده و ساختار سیاسی در واکنش به آنها، سیاست مقابله گزینشی به معنای شدت عمل و برخورد جدی با برخی از آنها و اغماض در قبال برخی دیگر را در پیش گرفته است. یافته‏‌های پژوهش نشان می‏‌دهد که در حال حاضر از چالش‌‏زایی این نحله از افراط‌‏گرایان برای ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی کاسته شده؛ زیرا آنها با ساماندهی مجدد خود در چارچوب احزاب پویا و سازگار با فضای سیاسی، به تأثیرگذاری مؤثر در فضای تصمیم‌‏گیری این رژیم روی آورده‏ و از این طریق، منافع خود را پی‏ می‏‌گیرند.
واژگان کلیدی: افراط‏‌گرایان، رژیم صهیونیستی، شاباک، چالش‏زایی، راست حریدی، امنیت.

◄ جنگ هیبریدی روسیه در کشورهای اروپایی؛ چرایی و چگونگی/ علیرضا ثمودی پیله‏‌رود
روسیه در سال‏‌های اخیر برای تحقق اهداف خود در رابطه با کشورهای اروپایی بیش از گذشته از جنگ هیبریدی استفاده کرده است. پرسش اصلی این مقاله عبارت از این است که «هدف روسیه از به‏‌کارگیری جنگ هیبریدی در رابطه با کشورهای اروپایی چیست و در این مسیر، از چه ابزارها و روش‌هایی بهره گرفته است؟» در پاسخ به این پرسش، این فرضیه از سوی نویسنده مطرح شده که «هدف اساسی روسیه، بازگشت به جایگاه ابرقدرتی و تغییر موازنه به‏ سود خود در مناسبات با غرب است. چون کسب این هدف، دیگر به شیوه‌های جنگ متقارن و سنتی امکان‌پذیر نیست، مسکو به نسل نوین جنگ‌ها یعنی جنگ هیبریدی و بهره‌گیری از ابزارهای متعدد و متنوع آن همچون حمله‏‌های سایبری، انتشار اخبار نادرست و جعلی، حمایت از شبکه‌های فساد و فشار اقتصادی، مداخله در انتخابات کشورهای اروپایی و تشکیل شبکه‌ای از متحدان سیاسی در کشورهای اروپایی، حمایت از جدایی‌طلبی در اروپا و استفاده از گروه‌‏ها و سازمان‌های مخالف روی آورده است».
واژگان کلیدی: جنگ سنتی، جنگ هیبریدی، روسیه، اتحادیه اروپا، راست افراطی، حمله سایبری

◄ تحول دیپلماسی عمومی آمریکا در قبال جهان اسلام؛ از پیام‏پایگی تا ارتباط‌‏محوری/ محمد شاد/ فواد ایزدی/ سعیدرضا عاملی رنانی
بررسی‌‏های این مقاله نشان می‌‏دهد که کانون تمرکز کارگزاران دیپلماسی عمومی آمریکا، از تلاش برای توزیع نظام منسجمی از «پیام‌ها» به تجمیع منابع در جهت ایجاد شبکه‌ای درهم‌تنیده از «روابط» منتقل شده است. بر این اساس، مخاطبین دستگاه دیپلماسی عمومی آمریکا در جهان اسلام، بیش از آنکه در فرآیندی «یک‌سویه» و «اطلاع‌محور» تعداد معینی از «بینندگان، خوانندگان و شنوندگان منفعل، منفرد و مردد» برای شبکه‌‏های تلویزیونی، مجلات، درگاه‌‏های اینترنتی و کانال‌های رادیویی آمریکایی را شامل شود، در فرآیندی «دوسویه» و «ارتباط‌‌‌محور» شبکه قابل‌توجهی از «مشارکت‌کنندگان فعال، همسو و متشکل» را در بر می‌گیرد که در طیف متنوعی از برنامه‌های مبتکرانه‌ اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حقوق‌بشری آمریکایی، مشارکت همدلانه دارند؛ کنش‌گرانی که بر اساس تصریح این اسناد، «شبکه شرکای راهبردی» ایالات‌متحده و «مأمورین تغییر» در جوامع دستخوش گذار خواهند بود.
واژگان کلیدی: دیپلماسی عمومی، آمریکا، اسناد راهبردی، شبکه‌سازی، تحول ارتباطی، جهان اسلام.

◄ شورای امنیت سازمان ملل متحد و شکل‌گیری رژیم مقابله با تروریسم/ حسین قریبی/ سالار نامدار وندایی
این مقاله به بررسی رژیمی که شورای امنیت سازمان ملل متحد، به‌عنوان عالی‌ترین نهاد مسئول حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، به‌منظور شکل‌دهی به مبارزه همه‌جانبه علیه تروریسم ایجاد کرده است، می‏پردازد. این رژیم متشکل از دو جزء ماهوی و اداری-تشکیلاتی است که در قطعنامه‌های با موضوع مقابله با تروریسم شورای امنیت به‌ویژه قطعنامه ۱۳۷۳ تجلی پیدا کرده است. «چالش تعریف تروریسم»، «الزام دولت‌ها به همکاری برای سرکوب تروریسم»، «منع پشتیبانی از تروریسم»، «اجرای تحریم‌های وضع‏شده از سوی شورای امنیت» و «جرم‌انگاری و تعقیب کیفری تـروریسم» اصول اختصاصی جزء ماهوی این رژیم هستند. کمیته مقابله با تروریسم شورای امنیت و مدیریت اجرایی دبیرخانه آن و همچنین، ساختارهایی که در قالب گروه ویژه اقدام مالی و سایر نهادهای بین‏المللی مانند ایکائو یا اینترپل ایجاد شده‏اند و به شورا گزارش می‌دهند، جزء اداری- تشکیلاتی رژیم بین‌المللی مقابله با تروریسم هستند.
واژگان کلیدی: رژیم، تروریسم، سازمان ملل، شورای امنیت، حاکمیت، امنیت.

0 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

می خواهید در گفت و گو شرکت کنید؟
خیالتان راحت باشد :)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *